Düşün ki en yakın arkadaşın, sana, eşini aldattığını itiraf etti. "Kimseye söyleme," diyor, "bu aramızda kalsın." Sen söz verdin. Ama birkaç hafta sonra, arkadaşının masum eşiyle karşılaşıyorsun. Sana gülümseyip "Kocam son zamanlarda çok dalgın, acaba işlerinde bir sıkıntı mı var?" diye soruyor. O an, yüreğin ağzına geliyor. Sırrın ağırlığı omuzlarında bir kaya gibi. Peki ya bu sır, bir başkasının -o masum eşin- hayatını paramparça ediyorsa? Sadakatle ihanet arasındaki o incecik çizgide, ahlakın pusulası nereyi gösterir? 
Sırdaşlık: Kutsal Bir Ant Mı, Kör Bir Taahhüt Mü?
Felsefe tarihi, sır saklamanın erdem mi yoksa suç ortaklığı mı olduğu konusunda ikiye bölünmüş durumda. Bir tarafta, `Stoacılar` ve `Immanuel Kant` gibi deontolojik (görev ahlakı) düşünürler var. Onlar için verilen söz, kutsaldır. Kant'ın kesin buyruğu, insanı araç olarak görmeden, evrensel bir yasa olarak davranmayı emreder. Arkadaşına verdiğin sözü bozmak, onu sadece kendi çıkarın için (rahatlamak veya başkasını korumak için) kullanmak anlamına gelebilir. Stoacılar içinse kontrolümüz dışındaki şeyler (başkalarının ilişkisi) bizi ilgilendirmez; kontrol edebileceğimiz tek şey kendi erdemimiz ve verdiğimiz söze sadakattir.
Diğer tarafta ise `Faydacılık (Utilitarianism)` okulu duruyor. `Jeremy Bentham` ve `John Stuart Mill` için en yüksek iyi, "en fazla sayıda insan için en yüksek mutluluk"tur. Burada hesap kitap basittir: Sırrı saklamak, bir kişiyi (arkadaşını) mutlu ederken, aldatılan eşi cehaletin karanlığında tutar, onun gerçeği bilme ve hayatını buna göre şekillendirme hakkını elinden alır. Daha büyük bir acıyı önlemek, verilmiş bir sözden daha ağır basabilir. ``Yani faydacı için, ihanet eden değil, ihaneti örtbas eden daha büyük ahlaki suça ortak olabilir.`
Platon'un Mağarasından Çıkan Sırlar
`Platon` bize mağara alegorisini anlatır: Zincirlenmiş insanlar, duvardaki gölgeleri gerçek sanır. Onları zincirlerinden kurtarıp gerçeğe (güneşe) çıkarmak, ilk başta acı verici ve korkutucudur ama nihayetinde onları kurtarır. Peki ya sır, bu mağaranın ta kendisiyse? Sen, gerçeği gören kişi olarak, mağarada kalanlara (aldatılan eşe) gölgelerin yalan olduğunu söylemekle yükümlü müsün? Yoksa `Sokrates` gibi, "Sorgulanmamış bir hayat yaşamaya değmez," diyerek, kişinin kendi hayatını sorgulayabilmesi için önce gerçekleri bilmesi gerektiğini mi savunursun?
Burada devreye `Aristoteles` ve erdem etiği girer. Ona göre ahlak, iki aşırı uç arasındaki "altın ortayı" bulmaktır. Bu durumda uçlar; sadakatsizlik (sözü hemen bozmak) ve kör itaat (sırrı sonsuza dek saklamak) olabilir. Belki de erdem, arkadaşına gidip "Bu sırrı taşıyamıyorum, ya sen durumu eşinle konuşursun ya da ben konuşmak zorunda kalırım," demekte yatar. Yani eylemi, bilgelik ve cesaretle, duruma özgü bir şekilde dengelemekte.
[COLOR=rgb(184, ] Peki Ya Senin Yargı Hakkın?[/COLOR]
En dikenli soru burada gizli: ``Bir başkasının hayatı hakkında, ondan daha iyi karar verebileceğine olan inancın nereden geliyor?` Belki de aldatılan eş, gerçeği bilmek istemiyordur. Belki de bildiği halde görmezden gelmeyi seçmiştir. "Zarar" tanımını kim yapacak? Sen mi? Peki ya sırrı ifşa etmenin, herkesi (belki de çocukları) içine alacak daha büyük, öngörülemeyen bir zarar dalgası yaratma ihtimali?
Sonuç olarak... demeyeceğim. Çünkü burada kesin bir sonuç yok. Sadece, vicdanımızı kemiren bir ikilem var. Belki de ahlak, bize hazır cevaplar vermekten çok, doğru soruları sordurtmak için vardır.
**Peki sizce? Bir sır, başkasının hayatına ket vuruyorsa, sırdaşlık yemini ahlaken geçersiz mi olur? Yoksa insan ilişkilerinin temelini oluşturan güven, her koşulda korunması gereken en kutsal şey midir?** Fikrinizi bekliyorum...
Sırdaşlık: Kutsal Bir Ant Mı, Kör Bir Taahhüt Mü?Felsefe tarihi, sır saklamanın erdem mi yoksa suç ortaklığı mı olduğu konusunda ikiye bölünmüş durumda. Bir tarafta, `Stoacılar` ve `Immanuel Kant` gibi deontolojik (görev ahlakı) düşünürler var. Onlar için verilen söz, kutsaldır. Kant'ın kesin buyruğu, insanı araç olarak görmeden, evrensel bir yasa olarak davranmayı emreder. Arkadaşına verdiğin sözü bozmak, onu sadece kendi çıkarın için (rahatlamak veya başkasını korumak için) kullanmak anlamına gelebilir. Stoacılar içinse kontrolümüz dışındaki şeyler (başkalarının ilişkisi) bizi ilgilendirmez; kontrol edebileceğimiz tek şey kendi erdemimiz ve verdiğimiz söze sadakattir.
Diğer tarafta ise `Faydacılık (Utilitarianism)` okulu duruyor. `Jeremy Bentham` ve `John Stuart Mill` için en yüksek iyi, "en fazla sayıda insan için en yüksek mutluluk"tur. Burada hesap kitap basittir: Sırrı saklamak, bir kişiyi (arkadaşını) mutlu ederken, aldatılan eşi cehaletin karanlığında tutar, onun gerçeği bilme ve hayatını buna göre şekillendirme hakkını elinden alır. Daha büyük bir acıyı önlemek, verilmiş bir sözden daha ağır basabilir. ``Yani faydacı için, ihanet eden değil, ihaneti örtbas eden daha büyük ahlaki suça ortak olabilir.`
Platon'un Mağarasından Çıkan Sırlar`Platon` bize mağara alegorisini anlatır: Zincirlenmiş insanlar, duvardaki gölgeleri gerçek sanır. Onları zincirlerinden kurtarıp gerçeğe (güneşe) çıkarmak, ilk başta acı verici ve korkutucudur ama nihayetinde onları kurtarır. Peki ya sır, bu mağaranın ta kendisiyse? Sen, gerçeği gören kişi olarak, mağarada kalanlara (aldatılan eşe) gölgelerin yalan olduğunu söylemekle yükümlü müsün? Yoksa `Sokrates` gibi, "Sorgulanmamış bir hayat yaşamaya değmez," diyerek, kişinin kendi hayatını sorgulayabilmesi için önce gerçekleri bilmesi gerektiğini mi savunursun?
Burada devreye `Aristoteles` ve erdem etiği girer. Ona göre ahlak, iki aşırı uç arasındaki "altın ortayı" bulmaktır. Bu durumda uçlar; sadakatsizlik (sözü hemen bozmak) ve kör itaat (sırrı sonsuza dek saklamak) olabilir. Belki de erdem, arkadaşına gidip "Bu sırrı taşıyamıyorum, ya sen durumu eşinle konuşursun ya da ben konuşmak zorunda kalırım," demekte yatar. Yani eylemi, bilgelik ve cesaretle, duruma özgü bir şekilde dengelemekte.
[COLOR=rgb(184, ]
Peki Ya Senin Yargı Hakkın?[/COLOR]En dikenli soru burada gizli: ``Bir başkasının hayatı hakkında, ondan daha iyi karar verebileceğine olan inancın nereden geliyor?` Belki de aldatılan eş, gerçeği bilmek istemiyordur. Belki de bildiği halde görmezden gelmeyi seçmiştir. "Zarar" tanımını kim yapacak? Sen mi? Peki ya sırrı ifşa etmenin, herkesi (belki de çocukları) içine alacak daha büyük, öngörülemeyen bir zarar dalgası yaratma ihtimali?
Sonuç olarak... demeyeceğim. Çünkü burada kesin bir sonuç yok. Sadece, vicdanımızı kemiren bir ikilem var. Belki de ahlak, bize hazır cevaplar vermekten çok, doğru soruları sordurtmak için vardır.
**Peki sizce? Bir sır, başkasının hayatına ket vuruyorsa, sırdaşlık yemini ahlaken geçersiz mi olur? Yoksa insan ilişkilerinin temelini oluşturan güven, her koşulda korunması gereken en kutsal şey midir?** Fikrinizi bekliyorum...