Sarayın loş koridorlarında, bir yabancı olarak başlayan yolculuk, tarihin en büyük imparatorluklarından birinin zirvesinde noktalanacaktı. O, doğuştan bir Alman prensesiydi; kaderi ise onu Rusya’nın mutlak hükümdarı, Büyük Katerina yapacaktı. Tahta, kendi kocasını devirerek çıkan bu kadın, sadece bir darbe lideri değil, bir Aydınlanma filozofu, acımasız bir stratejist ve tutkulu bir sanat hamisiydi. Saltanatı, kanla, ihtişamla, devrimci fikirlerle ve kişisel trajedilerle örülüydü. 34 yıl boyunca, geniş topraklara yayılmış, kargaşa içindeki bir devleti, Avrupa’nın korkulan süper gücü haline getirdi. Voltaire ve Diderot ile mektuplaşan, ordularını yöneten, sevgilileriyle skandallar yaratan ve kendi oğluyla amansız bir iktidar mücadelesine giren bir paradokstu. Bu biyografi, Sophie von Anhalt-Zerbst'ten II. Katerina'ya uzanan olağanüstü dönüşümün, bir imparatorluğun sırtında yükselen ama yalnızlığın gölgesinde yaşayan bir kadının destansı hikayesidir. | 
|
- Doğum: 2 Mayıs 1729, Stettin, Prusya (Bugünkü Szczecin, Polonya)
- Ölüm: 17 Kasım 1796, Sankt-Peterburg, Rus İmparatorluğu
- Asıl Adı: Sophie Friederike Auguste von Anhalt-Zerbst
- Unvanları: Rusya İmparatoriçesi, Çariçe
- Saltanat Süresi: 1762-1796 (34 Yıl)
- En Büyük Başarısı: Rus İmparatorluğu'nu genişleterek Karadeniz'e açılmak ve ülkeyi Avrupa'nın entelektüel ve siyasi merkezlerinden biri haline getirmek.
- Mirası: "Büyük" unvanını alan tek Rus kadın hükümdar. Rusya'nın topraklarını büyük ölçüde genişleterek modern devletin temellerini attı.
Stettin'den Petersburg'a: Bir Piyonun YolculuğuHiçbir şey, küçük Sophie’nin bir gün Rus tahtına oturacağını göstermiyordu. Sıradan bir Alman prensliğinde, sıkı Protestan disipliniyle büyümüştü. Kaderi, Rus İmparatoriçesi I. Yelizaveta’nın, yeğeni ve veliaht Piyotr (III. Petro) için bir eş arayışıyla kesişti. 14 yaşındaki Sophie, bir piyon olarak Rusya’ya gönderildi. İlk işi, hayatta kalmaktı. Hızla Ortodoksluğa geçti, dilini öğrendi ve ismini Ruslaştırdı: Yekaterina Alekseyevna, yani Katerina.
Evlilik bir kabustu. Piyotr çocuksu, dengesiz ve karısına kayıtsızdı. Yıllar süren bir bekaret ve aşağılanma dönemi, Katerina’yı demir gibi sertleştirdi. Kendi deyimiyle, “Rusya ile evlendi.” Kütüphanelere gömüldü; Montesquieu, Voltaire ve diğer Aydınlanma düşünürlerini okuyarak zihnini besledi. Saraydaki güç odaklarını, muhafız alaylarının subaylarını ve soyluları ustalıkla kendi etrafında örmeye başladı. Her reddediliş, her hakaret, onun tahta giden yoldaki azmini daha da körükledi.
Saray Darbesi: Aslanın Tahta Çıkışı1762’de İmparatoriçe Yelizaveta öldü. Piyotr, III. Petro olarak tahta çıktı ve neredeyse herkesi kısa sürede kendinden soğuttu. Prusya hayranlığı, Rus geleneklerine saygısızlığı ve Katerina’yı manastıra kapatma tehditleri, sonun başlangıcı oldu. Katerina artık hazırdı. Sevgilisi Orlov kardeşlerin önderlik ettiği muhafız birliklerinin desteğiyle, 9 Temmuz 1762’de bir darbe başlattı. Kan dökülmeden (resmi olarak), Piyotr tahttan indirildi ve bir hafta sonra “kaza eseri” öldü. Artık her şeyin efendisi, İmparatoriçe II. Katerina’ydı.
Aydınlanmış Despot: Reform ve Sert GerçeklerKaterina, kendini bir “Aydınlanmış Despot” olarak görüyordu. Tahta çıkar çıkmaz, devletin tüm kurumlarını modernleştirmek için kapsamlı bir reform programı başlattı. “Nakaz” (Talimat) adlı, Montesquieu ve Beccaria’nın fikirlerinden ilham alan dev bir kanunname hazırlattı. Ancak 1767’de topladığı Yasama Komisyonu, soyluların ve diğer sınıfların çıkar çatışmaları yüzünden dağıldı. Bu, onun idealizmi ile Rusya’nın sert gerçekleri arasındaki ilk büyük çatışmaydı.
1773-1775’te patlak veren ve neredeyse rejimi devirecek olan Pugaçov İsyanı, her şeyi değiştirdi. Köylülerin öfkesiyle yüzleşen Katerina, reformist kimliğini bir kenara bırakarak otokratı ortaya çıkardı. İsyan kanla bastırıldı ve sonrasında, soylulara verilen ayrıcalıklar genişletildi. Köylülük ise neredeyse tam bir serflik durumuna mahkum edildi. Bu, saltanatının en büyük ikilemiydi: Felsefi olarak özgürlüğü savunuyor, ancak iktidarını korumak için en baskıcı kurumları güçlendiriyordu.
Kartalın Kanat Açışı: Genişleme ve ZaferDış politikada ise Katerina’nın dehası ve acımasızlığı engelsizce ortaya çıktı. Hedefi açıktı: Rusya’yı güneyde Karadeniz’e, batıda ise Avrupa’nın kalbine doğru genişletmek. İki büyük savaşla (1768-1774 ve 1787-1792 Osmanlı-Rus Savaşları) Kırım’ı ilhak etti ve Rusya’ya sıcak denizlere inme hayalini gerçekleştirdi. Ünlü generalleri Potemkin (aynı zamanda en önemli sevgilisi ve muhtemelen gizli kocası) sayesinde, “Yeni Rusya”yı (Novorossiya) inşa etti.
Polonya’nın paylaşılmasına öncülük ederek (1772, 1793, 1795) Rus sınırlarını batıya doğru büyük ölçüde genişletti. Onun döneminde Rus İmparatorluğu, tarihinin en büyük toprak kazanımlarından birini yaşadı. Potemkin’le olan ilişkisi sadece tutkulu bir aşk değil, aynı zamanda devleti birlikte yönettikleri efsanevi bir ortaklıktı.
Taht ve Yalnızlık: Kişisel Dramların Gölgesiİktidarın zirvesinde, Katerina derin bir yalnızlık içindeydi. Oğlu ve veliaht Pavel’le ilişkisi felaketti. Pavel, babası III. Petro’nun ölümünden sorumlu tuttuğu annesinden nefret ediyor ve onun kendisini tahttan mahrum edeceğinden korkuyordu. Katerina ise oğlunu yönetime layık görmüyor, torunu Aleksandr’ı veliaht yapmaya çalışıyordu. Bu aile içi savaş, sarayı zehirledi.
Sevgilileri (“favorileri”) ise hem tutku hem siyaset aracıydı. Orlov, Potemkin, Platon Zubov… Her biri güç için kullanıldı ve kendi sırası geldiğinde gözden düştü. Yaşlandıkça, genç favorilerine olan bağımlılığı ve etraflarındaki dalkavukların oluşturduğu duvar, onu gerçek dünyadan daha da kopardı. İhtişamın ortasında, güvenebileceği kimsesi yoktu.
Miras: İhtişam ve Çelişkiler İmparatoriçesi17 Kasım 1796’da bir felç sonucu öldüğünde, arkasında genişlemiş, güçlenmiş ama sosyal çatlakları derinleşmiş bir imparatorluk bıraktı. Fransız Devrimi’ni şeytan ilan ederek, liberal fikirlerden tamamen uzaklaşmıştı. Sanata ve kültüre yaptığı muazzam yatırımla (Hermitage Müzesi’nin kuruluşu, şehir planlaması) Sankt-Peterburg’u Avrupa’nın incisi haline getirmişti.
II. Katerina, tarihin gördüğü en karmaşık ve çok yönlü hükümdarlardan biri olarak anılır. Bir yanda köleliği kınayan mektuplar yazan filozof, diğer yanda milyonlarca köylüyü soylulara bağlayan çariçe. Bir yanda sanatın ve aklın hamisi, diğer yanda acımasız bir yayılmacı. Hayatı, iktidarın ne kadar yalnız, aşkın ne kadar politik, ve büyüklüğün ne kadar trajik olabileceğinin bir kanıtıdır. O, bir imparatorluğu sırtında taşımış, ama belki de bir anne olmanın, sevilmenin basit sıcaklığını asla tadamamış bir kadındı.