Düşünsene, elinde bir kumanda var. Hayatının herhangi bir anına gidip, o anki kararını değiştirebiliyorsun. 
Belki o sınavda işaretlediğin şıkkı, belki o çıkışta söylediğin o keskin sözü, belki de "evet" yerine "hayır" dediğin o teklifi... İlk aklına gelen şey ne? İşte, bu soru sadece bir hayal ürünü değil, aslında felsefenin en derin ve en kişisel sorularından birinin kapısını aralıyor: ``**Gerçekten özgür iradeye sahip miyiz ve yaptığımız seçimler bizi biz yapar mı?**``
`
Determinizm: Zaten Yazılmış Olan Senaryo`
Bu fikrin savunucularına göre, evren devasa bir domino taşları dizisi gibi. Her olay, bir öncekinin kaçınılmaz sonucu. Doğduğun genler, yetiştiğin çevre, karşılaştığın her uyaran... Hepsi, seni o "an"da tek bir seçimi yapmaya zorluyor. ``Spinoza`` veya ``Schopenhauer`` gibi düşünürlerin izinden gidersek, özgür irade bir yanılsama. Zaman makinenle geçmişe gitsen bile, aynı koşullar altında, aynı "sen" olarak, muhtemelen aynı seçimi yapardın. Çünkü o anki "sen", o kararı verecek şekilde programlanmıştı. Schopenhauer'un dediği gibi:
`
` Varoluşçuluk: Sen, Seçimlerinin Toplamısın`
Tam tersi bir kulvarda ise ``Jean-Paul Sartre`` gibi varoluşçular bize çok daha büyük (ve belki de daha ağır) bir sorumluluk yüklüyor. Ona göre insan "özgürlüğe mahkum"dur. Her an, her seçimimizle kendimizi yeniden yaratırız. Geçmişteki bir seçimi değiştirmek istemek, aslında bugünkü "ben"i reddetmek anlamına gelebilir. Çünkü o yanlış sandığın seçim, belki de seni bugün daha güçlü, daha anlayışlı veya farklı bir yola sokan şeydi. Sartre'ın meşhur sözü burada çınlıyor:
`
Yani, zaman çizelgesi atlayıcısı fikri bile, aslında şu anki halimizden bir kaçış, bir sorumluluktan kurtulma arzusu olarak yorumlanabilir.
` Peki Ya Pişmanlık? O Nerede Duruyor?`
İşin duygusal tarafına gelirsek... Pişmanlık, bu tartmanın kalbinde yer alıyor. Bir seçimi değiştirmeyi istemek, genellikle onun getirdiği acıdan, kayıptan veya kaçırılmış fırsattan duyduğumuz pişmanlıktan kaynaklanır. Ama şunu hiç düşündün mü? ``**O "yanlış" seçim olmasaydı, şu an sahip olduğun ve değer verdiğin hiçbir şeye sahip olamayabilirdin.**`` O kötü ilişki olmasaydı, kendi sınırlarını bu kadar iyi öğrenemezdin. O iş teklifini reddetmeseydin, şu anki tutkunu olan işle hiç tanışamazdın. Hayat, beklenmedik sonuçların ve "kelebek etkisi"nin alanıdır.
Belki de zaman çizelgesi atlayıcısına sahip olma arzumuzun altında, hayatın nihai anlamını ve kontrolü ele geçirme isteğimiz yatıyor. Kontrol edemediğimiz bu dünyada, en azından kendi hikayemizin yazarı olabileceğimiz yanılgısına tutunmak istiyoruz.
Peki, tüm bu düşüncelerin ışığında, soruyu biraz dönüştürerek soralım: **Bir seçimini değiştirme şansın olsaydı, bugünkü "sen" olmaktan vazgeçmeye razı olur muydun?**
Belki o sınavda işaretlediğin şıkkı, belki o çıkışta söylediğin o keskin sözü, belki de "evet" yerine "hayır" dediğin o teklifi... İlk aklına gelen şey ne? İşte, bu soru sadece bir hayal ürünü değil, aslında felsefenin en derin ve en kişisel sorularından birinin kapısını aralıyor: ``**Gerçekten özgür iradeye sahip miyiz ve yaptığımız seçimler bizi biz yapar mı?**```
Determinizm: Zaten Yazılmış Olan Senaryo`Bu fikrin savunucularına göre, evren devasa bir domino taşları dizisi gibi. Her olay, bir öncekinin kaçınılmaz sonucu. Doğduğun genler, yetiştiğin çevre, karşılaştığın her uyaran... Hepsi, seni o "an"da tek bir seçimi yapmaya zorluyor. ``Spinoza`` veya ``Schopenhauer`` gibi düşünürlerin izinden gidersek, özgür irade bir yanılsama. Zaman makinenle geçmişe gitsen bile, aynı koşullar altında, aynı "sen" olarak, muhtemelen aynı seçimi yapardın. Çünkü o anki "sen", o kararı verecek şekilde programlanmıştı. Schopenhauer'un dediği gibi:
`
`
`
Varoluşçuluk: Sen, Seçimlerinin Toplamısın`Tam tersi bir kulvarda ise ``Jean-Paul Sartre`` gibi varoluşçular bize çok daha büyük (ve belki de daha ağır) bir sorumluluk yüklüyor. Ona göre insan "özgürlüğe mahkum"dur. Her an, her seçimimizle kendimizi yeniden yaratırız. Geçmişteki bir seçimi değiştirmek istemek, aslında bugünkü "ben"i reddetmek anlamına gelebilir. Çünkü o yanlış sandığın seçim, belki de seni bugün daha güçlü, daha anlayışlı veya farklı bir yola sokan şeydi. Sartre'ın meşhur sözü burada çınlıyor:
`
`
Yani, zaman çizelgesi atlayıcısı fikri bile, aslında şu anki halimizden bir kaçış, bir sorumluluktan kurtulma arzusu olarak yorumlanabilir.
`
Peki Ya Pişmanlık? O Nerede Duruyor?`İşin duygusal tarafına gelirsek... Pişmanlık, bu tartmanın kalbinde yer alıyor. Bir seçimi değiştirmeyi istemek, genellikle onun getirdiği acıdan, kayıptan veya kaçırılmış fırsattan duyduğumuz pişmanlıktan kaynaklanır. Ama şunu hiç düşündün mü? ``**O "yanlış" seçim olmasaydı, şu an sahip olduğun ve değer verdiğin hiçbir şeye sahip olamayabilirdin.**`` O kötü ilişki olmasaydı, kendi sınırlarını bu kadar iyi öğrenemezdin. O iş teklifini reddetmeseydin, şu anki tutkunu olan işle hiç tanışamazdın. Hayat, beklenmedik sonuçların ve "kelebek etkisi"nin alanıdır.
Belki de zaman çizelgesi atlayıcısına sahip olma arzumuzun altında, hayatın nihai anlamını ve kontrolü ele geçirme isteğimiz yatıyor. Kontrol edemediğimiz bu dünyada, en azından kendi hikayemizin yazarı olabileceğimiz yanılgısına tutunmak istiyoruz.
Peki, tüm bu düşüncelerin ışığında, soruyu biraz dönüştürerek soralım: **Bir seçimini değiştirme şansın olsaydı, bugünkü "sen" olmaktan vazgeçmeye razı olur muydun?**