ABD ve İsrail ile İran arasında 26 gündür devam eden savaşta, Washington yönetiminin çatışmayı sonlandırmak için bir geçici ateşkes planı üzerinde çalıştığı iddia edildi. İsrail'in Kanal 12 televizyonuna dayandırılan haberlere göre, nükleer programdan bölgesel politikalara kadar uzanan 15 maddelik bir paket masada bulunuyor. Ancak tarafların talepleri karşılaştırıldığında, bir uzlaşı ihtimali oldukça zayıf görünüyor.İddialara göre, ABD'nin teklifinde öne çıkan en kritik madde, İran'ın nükleer kapasitesinin büyük ölçüde ortadan kaldırılması olarak öne çıkıyor. Bu kapsamda, İran'ın mevcut nükleer kapasitesinin tasfiye edilmesi, zenginleştirilmiş uranyumun Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na devredilmesi ve Natanz, İsfahan ve Fordo tesislerinin imha edilmesi isteniyor.
Pakette ayrıca, İran'ın bölgedeki vekil güçler stratejisinden vazgeçmesi, Hürmüz Boğazı'nın kesintisiz açık tutulması ve balistik füzelerin yalnızca savunma amaçlı kullanılması gibi başlıklar yer alıyor. ABD, bu adımlar karşılığında tüm yaptırımların kaldırılmasını teklif ediyor.
Öte yandan, İran basınına yansıyan bilgilere göre, Tahran yönetiminin ABD ve müttefiklerinden beklediği adımlar çok daha farklı bir tablo çiziyor. İran'ın talepleri arasında, Körfez'deki tüm ABD üslerinin kapatılması ve yeni saldırıların olmayacağına dair yazılı güvence verilmesi bulunuyor.
Ayrıca Tahran, İsrail'in Hizbullah'a yönelik operasyonlarının sonlandırılmasını, tüm yaptırımların kaldırılmasını, savaş tazminatı ödenmesini ve kendi füze programına hiçbir sınırlama getirilmemesini talep ediyor. İki tarafın talepleri arasında neredeyse hiçbir ortak zemin bulunmuyor.
CNN TÜRK Dış Haberler Editörü Enver Kaptanoğlu, iki tarafın taleplerini değerlendirirken dikkat çeken bir tespitte bulundu. Kaptanoğlu, "Maddeleri yan yana koyduğumuzda neredeyse hiçbir ortak nokta yok" dedi ve tek kesişim noktasının yaptırımların kaldırılması olduğunu belirtti.
Kaptanoğlu, "Onun dışında iki taraf için de kabul edilmesi son derece zor şartlar var. Bu nedenle müzakereler başlasa bile uzlaşı çıkmasını beklemiyorum" ifadelerini kullandı. Editör, taraflar arasında doğrudan bir görüşme olmadığını da vurguladı.
ABD Başkanı Donald Trump'ın "İran'la görüşmeler olumlu ilerliyor" açıklamalarına da değinen Kaptanoğlu, sahadaki gerçekliğin farklı olduğunun altını çizdi. Kaptanoğlu, "Aslında ortada doğrudan bir görüşme yok. ABD, Pakistan, Mısır ve Türkiye üzerinden İran'a mesaj gönderiyor" dedi.
İran tarafının ise bu dolaylı temas iddialarını en az üç kez yalanladığını hatırlatan Kaptanoğlu, Trump'ın bahsettiği görüşmelerin dolaylı temaslardan ibaret olduğunu kaydetti. Kaptanoğlu'na göre, İran'ın müzakereye mesafeli durmasının arkasında geçmiş deneyimler yatıyor.
Editör, "İran, son bir yıl içinde iki kez müzakere sürecinde saldırıya uğradığını düşünüyor. 'Masaya oturduk ama saldırı geldi' diyor. Bu yüzden ABD'ye güvenmemek için somut gerekçeleri olduğunu savunuyor" şeklinde konuştu. Bu güvensizlik ortamı, diplomatik bir çözümü daha da zorlaştırıyor.
Savaşın askeri boyutuna da dikkat çeken Enver Kaptanoğlu, İran'ın ciddi kayıplar verdiğini ancak bunun beklenmedik bir sonuç doğurduğunu ifade etti. Kaptanoğlu, "İran'da daha ılımlı ve uzlaşmaya açık isimler hedef alındı. Geriye daha sert ve müzakereye kapalı bir kadro kaldı" dedi.
Bu durumun, olası bir diplomatik süreci daha da zor hale getirdiğini belirten Kaptanoğlu, İran'ın elindeki en güçlü kozun Hürmüz Boğazı olduğuna işaret etti. Küresel enerji arzı için hayati önemdeki bu su yolunun, Tahran'ın pazarlık gücünü artırdığı vurgulandı.
Kaptanoğlu, "İran, elindeki bu kozu neden bıraksın? Boğaz kapalı kaldıkça ABD kaybediyor. Bu kadar stratejik bir avantajı ciddi bir kazanım olmadan terk etmesi beklenmez" değerlendirmesinde bulundu. Bu durum, ateşkes müzakerelerinin önündeki en büyük engellerden biri olarak görülüyor.
Nükleer program tartışmalarına da değinen CNN TÜRK Editörü, uluslararası sistemde bir çifte standart olduğu görüşünü dile getirdi. Kaptanoğlu, "İran'ın nükleer tesisleri sürekli gündemde ama İsrail'in nükleer kapasitesi denetime açık değil" dedi.
Bu nedenle İran'ın caydırıcılığından vazgeçmek istemediğini belirten Kaptanoğlu, ayrıca bu tesislerin sadece silah değil, enerji üretimi için de kullanıldığını sözlerine ekledi. Tüm bu faktörler, 15 maddelik gizli ateşkes planının hayata geçme ihtimalini oldukça düşük bir seviyeye indiriyor.
Sizce taraflar arasındaki bu derin uçurum, bir üçüncü tarafın arabuluculuğuyla aşılabilir mi?