New York Times gazetesi, son iki haftaya ait 110’dan fazla yapay zekâ tarafından üretilmiş sahte görüntü ve video tespit etti. Habere göre bazı gerçek görüntüler de yapay zekâ tarafından “iyileştirilerek” patlamaların daha büyük ve yıkıcı görünmesi sağlanıyor. Uzmanlara göre Instagram, X, TikTok gibi platformlarda milyonlarca görüntülemeye ulaşan bu içerikler, sosyal medya kullanıcıları için “alternatif bir gerçeklik” yaratıyor.
Söz konusu videolarda Tel Aviv’de büyük patlamalar yaşandığı, Amerikan savaş gemilerinin vurulduğu sahneler yer alıyor. İçeriklerin önemli bir bölümünün İran yanlısı mesajlar içerdiğini belirten uzmanlar, Tahran yönetiminin askeri gücünü abartılı biçimde göstererek halk desteğini artırmayı hedeflediği görüşünde. Bu dezenformasyon kampanyalarının “savaşın bir aracı” haline geldiğini vurgulayan uzmanlar, sosyal medya platformlarının bu içerikleri sınırlamakta zorlandığını ifade ediyor.
Bu süreçte Beyaz Saray’ın hazırladığı videolar da dikkat çekiyor. Beyaz Saray, savaşın başından bu yana Grand Theft Auto, SpongeBob ve Wii gibi popüler içeriklerle bombardıman sahnelerini birleştiren videolar yayınladı. Uzmanlar, Washington yönetimi tarafından yapılan bu tür paylaşımların savaşın ciddiyetini hafifleterek gerçek ile kurgu arasındaki sınırı bulanıklaştırdığını belirtiyor.
Dezenformasyon savaşının tırmandığı son nokta ise tarafların karşılıklı olarak liderlerinin ölmüş olabileceği yönündeki açıklamaları oldu. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun ve İran’ın yeni lideri Mücteba Hamaney’in bir süredir kamuoyu önünde görülmemesi üzerine sosyal medyada başlayan “öldüler” dedikodularına resmi açıklamalar da eşlik etti.
İsrail saldırılarında yaralandığı Tahranlı yetkililer tarafından da kabul edilen Hamaney’in akıbetiyle ilgili son olarak ABD Başkanı Donald Trump, “Duyduğuma göre hayatta değil ama ölmediyse de ülkesi için akıllıca olanı yapıp teslim olmalı” diye konuştu. İran Devrim Muhafızları ise önceki gece Tel Aviv’e yapılan saldırılarda Netanyahu’nun ölmüş olabileceğini iddia etti.
Açıklamada, Netanyahu’nun ölmüş ya da ailesi ile birlikte ülkeden kaçmış olabileceği belirtilirken, “hayatta ise takip edilerek öldürülmesine yönelik operasyonların süreceği” vurgulandı. Netanyahu ise X hesabından bir video paylaştı. Videoda kahve satın alırken görülen Netanyahu, “Kahveye ölüyorum” diyerek 6 parmağı olduğu iddialarına karşın kameraya ellerini gösterdi.
İsrail Başbakanı’nın akıbetiyle ilgili dedikodular sosyal medyada başlamıştı. Birçok uluslararası haber merkezinin yaptığı doğrulamalara göre iddiaların büyük kısmı anonim hesaplardan ortaya atılan iddialar ve yapay zekâ ile değiştirilmiş gerçek videolardan kaynaklanıyor. Netanyahu’nun son yayımlanan açıklama videosunun yapay zekâ ile oluşturulduğu iddialarına ise uzmanlar “doğru değil” yorumunu yapıyor.
Psikolojik savaşın bir diğer boyutu da “sahte operasyon” iddiaları. Son olarak Tahranlı yetkililer, ABD’nin İran’ın Şahid dronlarını kopyalayarak bunlarla Körfez ülkelerini hedef aldığını ve suçu İran’a attığını ileri sürdü.
Hatemu’l Enbiya Karargâhı Sözcüsü İbrahim Zülfikari, “Nereyi hedef alırsak alalım, bunu resmi bir bildiriyle üstleniriz ve sonuçlarının sorumluluğunu da alırız. Sorumluluğunu üstlenmediğimiz saldırılar bize ait değildir” diyerek Türkiye, Irak ve Kuveyt’teki bazı merkezlere yönelik gerçekleştirilen “şeytani saldırıların” birer komplo olduğunu savundu. ABD, Şahid dronlarını ters mühendislikle kopyalayarak ürettiği “Lucas” isimli dronu İran savaşında kullanmaya başlamıştı.
İran ile ABD-İsrail arasında süren savaş yalnızca askeri cephede değil, aynı zamanda istihbarat ve gizli operasyonlar alanında da yaşanıyor. İran’a yönelik saldırıların başladığı 28 Şubat günü kısa dalga radyo frekanslarında ortaya çıkan gizemli bir yayın, uluslararası güvenlik çevrelerinde ve radyo meraklıları arasında büyük merak uyandırdı.
Farsça konuşan bir erkek sesi, “Tavajjoh! Tavajjoh!” (Dikkat! Dikkat!) diye seslendikten sonra rasgele görünen sayı dizileri okumaya başladı. Güvenlik uzmanları bu tür yayınların “numbers station” olarak bilinen ve casusluk faaliyetlerinde kullanılan eski bir iletişim yöntemi olduğunu belirtti. Soğuk Savaş döneminde hem ABD istihbaratı hem de Sovyetler Birliği’nin gizli servisleri, dünyanın farklı bölgelerinde görev yapan ajanlarına bu yöntemle talimat gönderiyordu.
Sistemin işleyişi oldukça basit ancak son derece güvenli. Ajan, önceden belirlenen saatte belirli bir radyo frekansını dinliyor ve duyduğu sayı dizilerini not ediyor. Daha sonra tek kullanımlık bir şifre anahtarıyla bu sayıları harflere dönüştürerek gizli mesajı ortaya çıkarıyor. Şifre anahtarı mesaj çözüldükten sonra imha edildiği için, yöntemin doğru kullanıldığında kırılması neredeyse imkânsız kabul ediliyor.
Uzmanlara göre internet çağında bu yöntem büyük ölçüde dijital şifreleme sistemleriyle yer değiştirmiş olsa da, bazı istihbarat servisleri kısa dalga yayınlarını hâlâ yedek iletişim yöntemi olarak kullanıyor. Bunun en önemli nedeni ise erişilebilir olması ve internete ihtiyaç duymaması. Gizemli radyo yayınının kimin tarafından gönderildiği ise henüz bilinmiyor.
Bazı analistler bunun İran içindeki ajanlara gönderilen bir mesaj olabileceğini öne sürerken, diğerleri ABD veya İsrail’in İran’daki kaynaklarına ulaşmak için bu yöntemi kullanmış olabileceğini düşünüyor. Bir başka ihtimal ise yayının psikolojik savaşın bir parçası olması.
Modern savaşlarda dezenformasyonun bu kadar merkezi bir rol oynaması hakkında ne düşünüyorsunuz?
Söz konusu videolarda Tel Aviv’de büyük patlamalar yaşandığı, Amerikan savaş gemilerinin vurulduğu sahneler yer alıyor. İçeriklerin önemli bir bölümünün İran yanlısı mesajlar içerdiğini belirten uzmanlar, Tahran yönetiminin askeri gücünü abartılı biçimde göstererek halk desteğini artırmayı hedeflediği görüşünde. Bu dezenformasyon kampanyalarının “savaşın bir aracı” haline geldiğini vurgulayan uzmanlar, sosyal medya platformlarının bu içerikleri sınırlamakta zorlandığını ifade ediyor.
Bu süreçte Beyaz Saray’ın hazırladığı videolar da dikkat çekiyor. Beyaz Saray, savaşın başından bu yana Grand Theft Auto, SpongeBob ve Wii gibi popüler içeriklerle bombardıman sahnelerini birleştiren videolar yayınladı. Uzmanlar, Washington yönetimi tarafından yapılan bu tür paylaşımların savaşın ciddiyetini hafifleterek gerçek ile kurgu arasındaki sınırı bulanıklaştırdığını belirtiyor.
Dezenformasyon savaşının tırmandığı son nokta ise tarafların karşılıklı olarak liderlerinin ölmüş olabileceği yönündeki açıklamaları oldu. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun ve İran’ın yeni lideri Mücteba Hamaney’in bir süredir kamuoyu önünde görülmemesi üzerine sosyal medyada başlayan “öldüler” dedikodularına resmi açıklamalar da eşlik etti.
İsrail saldırılarında yaralandığı Tahranlı yetkililer tarafından da kabul edilen Hamaney’in akıbetiyle ilgili son olarak ABD Başkanı Donald Trump, “Duyduğuma göre hayatta değil ama ölmediyse de ülkesi için akıllıca olanı yapıp teslim olmalı” diye konuştu. İran Devrim Muhafızları ise önceki gece Tel Aviv’e yapılan saldırılarda Netanyahu’nun ölmüş olabileceğini iddia etti.
Açıklamada, Netanyahu’nun ölmüş ya da ailesi ile birlikte ülkeden kaçmış olabileceği belirtilirken, “hayatta ise takip edilerek öldürülmesine yönelik operasyonların süreceği” vurgulandı. Netanyahu ise X hesabından bir video paylaştı. Videoda kahve satın alırken görülen Netanyahu, “Kahveye ölüyorum” diyerek 6 parmağı olduğu iddialarına karşın kameraya ellerini gösterdi.
İsrail Başbakanı’nın akıbetiyle ilgili dedikodular sosyal medyada başlamıştı. Birçok uluslararası haber merkezinin yaptığı doğrulamalara göre iddiaların büyük kısmı anonim hesaplardan ortaya atılan iddialar ve yapay zekâ ile değiştirilmiş gerçek videolardan kaynaklanıyor. Netanyahu’nun son yayımlanan açıklama videosunun yapay zekâ ile oluşturulduğu iddialarına ise uzmanlar “doğru değil” yorumunu yapıyor.
Psikolojik savaşın bir diğer boyutu da “sahte operasyon” iddiaları. Son olarak Tahranlı yetkililer, ABD’nin İran’ın Şahid dronlarını kopyalayarak bunlarla Körfez ülkelerini hedef aldığını ve suçu İran’a attığını ileri sürdü.
Hatemu’l Enbiya Karargâhı Sözcüsü İbrahim Zülfikari, “Nereyi hedef alırsak alalım, bunu resmi bir bildiriyle üstleniriz ve sonuçlarının sorumluluğunu da alırız. Sorumluluğunu üstlenmediğimiz saldırılar bize ait değildir” diyerek Türkiye, Irak ve Kuveyt’teki bazı merkezlere yönelik gerçekleştirilen “şeytani saldırıların” birer komplo olduğunu savundu. ABD, Şahid dronlarını ters mühendislikle kopyalayarak ürettiği “Lucas” isimli dronu İran savaşında kullanmaya başlamıştı.
İran ile ABD-İsrail arasında süren savaş yalnızca askeri cephede değil, aynı zamanda istihbarat ve gizli operasyonlar alanında da yaşanıyor. İran’a yönelik saldırıların başladığı 28 Şubat günü kısa dalga radyo frekanslarında ortaya çıkan gizemli bir yayın, uluslararası güvenlik çevrelerinde ve radyo meraklıları arasında büyük merak uyandırdı.
Farsça konuşan bir erkek sesi, “Tavajjoh! Tavajjoh!” (Dikkat! Dikkat!) diye seslendikten sonra rasgele görünen sayı dizileri okumaya başladı. Güvenlik uzmanları bu tür yayınların “numbers station” olarak bilinen ve casusluk faaliyetlerinde kullanılan eski bir iletişim yöntemi olduğunu belirtti. Soğuk Savaş döneminde hem ABD istihbaratı hem de Sovyetler Birliği’nin gizli servisleri, dünyanın farklı bölgelerinde görev yapan ajanlarına bu yöntemle talimat gönderiyordu.
Sistemin işleyişi oldukça basit ancak son derece güvenli. Ajan, önceden belirlenen saatte belirli bir radyo frekansını dinliyor ve duyduğu sayı dizilerini not ediyor. Daha sonra tek kullanımlık bir şifre anahtarıyla bu sayıları harflere dönüştürerek gizli mesajı ortaya çıkarıyor. Şifre anahtarı mesaj çözüldükten sonra imha edildiği için, yöntemin doğru kullanıldığında kırılması neredeyse imkânsız kabul ediliyor.
Uzmanlara göre internet çağında bu yöntem büyük ölçüde dijital şifreleme sistemleriyle yer değiştirmiş olsa da, bazı istihbarat servisleri kısa dalga yayınlarını hâlâ yedek iletişim yöntemi olarak kullanıyor. Bunun en önemli nedeni ise erişilebilir olması ve internete ihtiyaç duymaması. Gizemli radyo yayınının kimin tarafından gönderildiği ise henüz bilinmiyor.
Bazı analistler bunun İran içindeki ajanlara gönderilen bir mesaj olabileceğini öne sürerken, diğerleri ABD veya İsrail’in İran’daki kaynaklarına ulaşmak için bu yöntemi kullanmış olabileceğini düşünüyor. Bir başka ihtimal ise yayının psikolojik savaşın bir parçası olması.
Modern savaşlarda dezenformasyonun bu kadar merkezi bir rol oynaması hakkında ne düşünüyorsunuz?