Günlük hayatımız, bizi sürekli bu sorunun sınavına sokuyor aslında. 
Düşünün: Trafikte, acil bir işi yetiştirmek için kırmızı ışıkta geçen birini gördünüz. Amacı işini kaybetmemek, ailesine bakmak. Sonuç, korkunç bir kaza olmadıysa, kimseye bir şey olmadı. Peki, bu kişinin eylemi ahlaklı mıydı? Yoksa sadece şans eseri kötü bir sonuç doğurmadığı için mi öyle düşünüyoruz? İşte felsefenin en keskin bıçaklarından biri tam da burada devreye giriyor: Bir eylemi değerli veya değersiz kılan, onun ardındaki `niyet` mi, yoksa ortaya çıkan `sonuç` mudur?
`
Niyetin Saf Krallığı: Deontolojik Etik`
Bu soruya verilen en net ve katı cevaplardan biri, `Immanuel Kant`'tan gelir. Kant için ahlak, sonuçlarla değil, `ödev` duygusu ve niyetle ilgilidir. Onun ünlü `"Kategorik Imperatif"`i (Koşulsuz Buyruk), eyleminizin ardındaki maksimin evrensel bir yasa olmasını ister. Yani, "Yalan söyleyebilir miyim?" diye sormazsınız; "Herkes, benim şu anda yapmayı düşündüğüm gibi yalan söyleseydi, dünya nasıl bir yer olurdu?" diye sorarsınız. Kant'a göre, iyi niyetle, salt ahlak yasasına uygun olarak yapılan bir eylem, olumsuz bir sonuç doğursa bile ahlakidir. Çünkü biz sonuçları tam olarak kontrol edemeyiz, ama niyetimizi kontrol edebiliriz.
`
Yani, yardım etmek için yola fırlayıp kazaya sebep olan biri, Kant'ın gözünde, kötü niyetle birini öldüren birinden daha ahlaklıdır. Burada ölçüt, ``eylemin kendisinin doğası ve onu yönlendiren ilkedir``.
`
Sonucun Soğuk Hesabı: Faydacılık (Utilitarianizm)`
Diğer tarafta ise, `Jeremy Bentham` ve `John Stuart Mill` gibi düşünürlerin temsil ettiği `Faydacılık` var. Onlar için tek ölçüt, eylemin `"en fazla sayıda insana en yüksek seviyede mutluluk/fayda"` sağlayıp sağlamadığıdır. Niyet ikinci plandadır, hatta bazen hiç önemi yoktur. Eğer bir eylem, sonuçta daha büyük bir iyiliğe (örneğin, birçok hayat kurtarmaya) hizmet ediyorsa, araçlar (yalan söylemek, bir kişiyi feda etmek) meşru görülebilir.
`
Bu bakış açısına göre, iyi niyetle yapılan ama felaketle sonuçlanan bir eylem ahlaksızdır. Tam tersine, kötü niyetle (şöhret için, para için) yapılan ama milyonlarca insanın hayatını kurtaran bir eylem ahlakidir! Bu, ahlakı bir `neticelendirme` (consequentialism) meselesi haline getirir.
``Peki ya ikisinin arasında bir yerde, gri alanlarda yaşayan biz sıradan insanlar?`` Gerçek hayat, bu iki kutbun arasında gidip gelir. Bir doktor, acil durumdaki bir hastaya müdahale ederken (iyi niyet), yanlış bir karar verip (kötü sonuç) hastasını kaybedebilir. Bir politikacı, ülkesi için iyi bir anlaşma yaptığını düşünerek (iyi niyet) imza atar, ama bu anlaşma halkına zarar verir (kötü sonuç). Hangisi daha ağır basar?
Belki de ahlak, bu ikili dikotominin ötesinde bir şeydir. `Aristoteles`'in `erdem etiği` gibi, karakter ve pratik bilgelikle (phronesis) ilgili olabilir. Ya da, niyetin saflığı ile sonuçların sorumluluğunu birlikte taşıyabilmekte yatar her şey. İyi niyet, kötü sonuçlar için bizi tamamen aklamaz. Kötü niyet de, iyi sonuçlar çıksa bile eylemin üzerindeki lekeyi tamamen silmez.
Sana göre, vicdanımızı rahatlatan veya huzursuz eden şey nedir?
Birini incittiğimizde, "Ama ben öyle niyet etmemiştim!" demek yeterli midir? Yoksa, "Niyetin ne olursa olsun, sonuç bu ve sen buna sebep oldun" mu demeliyiz? **Sizce, ahlakın gerçek terazisinin kefesinde niyet mi, sonuç mu daha ağır basar?**
Düşünün: Trafikte, acil bir işi yetiştirmek için kırmızı ışıkta geçen birini gördünüz. Amacı işini kaybetmemek, ailesine bakmak. Sonuç, korkunç bir kaza olmadıysa, kimseye bir şey olmadı. Peki, bu kişinin eylemi ahlaklı mıydı? Yoksa sadece şans eseri kötü bir sonuç doğurmadığı için mi öyle düşünüyoruz? İşte felsefenin en keskin bıçaklarından biri tam da burada devreye giriyor: Bir eylemi değerli veya değersiz kılan, onun ardındaki `niyet` mi, yoksa ortaya çıkan `sonuç` mudur?`
Niyetin Saf Krallığı: Deontolojik Etik`Bu soruya verilen en net ve katı cevaplardan biri, `Immanuel Kant`'tan gelir. Kant için ahlak, sonuçlarla değil, `ödev` duygusu ve niyetle ilgilidir. Onun ünlü `"Kategorik Imperatif"`i (Koşulsuz Buyruk), eyleminizin ardındaki maksimin evrensel bir yasa olmasını ister. Yani, "Yalan söyleyebilir miyim?" diye sormazsınız; "Herkes, benim şu anda yapmayı düşündüğüm gibi yalan söyleseydi, dünya nasıl bir yer olurdu?" diye sorarsınız. Kant'a göre, iyi niyetle, salt ahlak yasasına uygun olarak yapılan bir eylem, olumsuz bir sonuç doğursa bile ahlakidir. Çünkü biz sonuçları tam olarak kontrol edemeyiz, ama niyetimizi kontrol edebiliriz.
`
`
Yani, yardım etmek için yola fırlayıp kazaya sebep olan biri, Kant'ın gözünde, kötü niyetle birini öldüren birinden daha ahlaklıdır. Burada ölçüt, ``eylemin kendisinin doğası ve onu yönlendiren ilkedir``.
`
Sonucun Soğuk Hesabı: Faydacılık (Utilitarianizm)`Diğer tarafta ise, `Jeremy Bentham` ve `John Stuart Mill` gibi düşünürlerin temsil ettiği `Faydacılık` var. Onlar için tek ölçüt, eylemin `"en fazla sayıda insana en yüksek seviyede mutluluk/fayda"` sağlayıp sağlamadığıdır. Niyet ikinci plandadır, hatta bazen hiç önemi yoktur. Eğer bir eylem, sonuçta daha büyük bir iyiliğe (örneğin, birçok hayat kurtarmaya) hizmet ediyorsa, araçlar (yalan söylemek, bir kişiyi feda etmek) meşru görülebilir.
`
`
Bu bakış açısına göre, iyi niyetle yapılan ama felaketle sonuçlanan bir eylem ahlaksızdır. Tam tersine, kötü niyetle (şöhret için, para için) yapılan ama milyonlarca insanın hayatını kurtaran bir eylem ahlakidir! Bu, ahlakı bir `neticelendirme` (consequentialism) meselesi haline getirir.
``Peki ya ikisinin arasında bir yerde, gri alanlarda yaşayan biz sıradan insanlar?`` Gerçek hayat, bu iki kutbun arasında gidip gelir. Bir doktor, acil durumdaki bir hastaya müdahale ederken (iyi niyet), yanlış bir karar verip (kötü sonuç) hastasını kaybedebilir. Bir politikacı, ülkesi için iyi bir anlaşma yaptığını düşünerek (iyi niyet) imza atar, ama bu anlaşma halkına zarar verir (kötü sonuç). Hangisi daha ağır basar?
Belki de ahlak, bu ikili dikotominin ötesinde bir şeydir. `Aristoteles`'in `erdem etiği` gibi, karakter ve pratik bilgelikle (phronesis) ilgili olabilir. Ya da, niyetin saflığı ile sonuçların sorumluluğunu birlikte taşıyabilmekte yatar her şey. İyi niyet, kötü sonuçlar için bizi tamamen aklamaz. Kötü niyet de, iyi sonuçlar çıksa bile eylemin üzerindeki lekeyi tamamen silmez.
Sana göre, vicdanımızı rahatlatan veya huzursuz eden şey nedir?
Birini incittiğimizde, "Ama ben öyle niyet etmemiştim!" demek yeterli midir? Yoksa, "Niyetin ne olursa olsun, sonuç bu ve sen buna sebep oldun" mu demeliyiz? **Sizce, ahlakın gerçek terazisinin kefesinde niyet mi, sonuç mu daha ağır basar?**