 Orta Doğu kaynaklı jeopolitik gerilimler, küresel emtia piyasalarında büyük bir yön arayışına neden oluyor. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının başladığı 28 Şubat tarihinden bu yana geçen 10 günlük süreçte, piyasalar çeşitli ürün gruplarında önemli fiyat dalgalanmaları yaşadı. Bu süre zarfında, nakliyede yaşanan aksamalar ve artan arz endişeleri, petrol, doğal gaz, alüminyum ve tarım ürünlerinde sert yükselişlere yol açarken, değerli metallerde ise büyük kayıplar kaydedildi.Saldırıların hemen ardından İran'ın kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nı kapatması, dünyanın enerji ihtiyacı açısından hayati önem taşıyan bu rotadaki sevkiyatları doğrudan kesintiye uğrattı. Bu durum, küresel petrol fiyatlarında arz endişeleriyle birlikte keskin artışları beraberinde getirdi. Boğazın kapanmasıyla birlikte ortaya çıkan bu lojistik zorluklar, enerji piyasalarında ciddi bir istikrarsızlık yarattı. Dünya genelinde artan petrol fiyatları, maliyet kaynaklı enflasyonist baskıların daha da güçlenebileceği yönündeki kaygıları körükledi. Bu durum, merkez bankalarının para politikalarında daha temkinli adımlar atabileceği beklentilerini de gündeme taşıdı. Tedarikçilerin hasar görmüş tesisler, aksayan lojistik ve artan nakliye riskleriyle mücadele etmesi nedeniyle, dünya genelindeki tüketicilerin ve işletmelerin haftalarca hatta aylarca daha yüksek yakıt fiyatlarıyla karşı karşıya kalma riski belirginleşiyor. Bu gelişmelerin ortasında, Irak Petrol Bakanlığı Saha ve Lisans İşleri Şirketi Genel Müdür Yardımcısı Kazım Abdulhasan Kerim, ülkedeki petrol üretiminin ABD-İsrail saldırılarının ardından yaklaşık yüzde 60 oranında düştüğünü açıkladı. Günlük 3,3 milyon varil olan üretimin 1,3 milyon varile gerilediğini belirten Kerim, Basra vilayetinin güneybatısındaki Bercisiye petrol bölgesinin iki insansız hava aracıyla (İHA) hedef alındığını da sözlerine ekledi. Bölgede faaliyet gösteren yabancı firmalardan birinin depolarında hasar meydana geldiğini ancak petrol üretim tesislerinin etkilenmediğini vurguladı. Irak, 3 Mart tarihinde Hürmüz Boğazı'nın kapanması sonucu ihracatında yaşanan azalma nedeniyle ham petrol üretimini düşüreceğini zaten duyurmuştu. Bu gelişmelerin etkisiyle, Brent petrolün varil fiyatı 27 Şubat'tan bu yana yüzde 56,6 oranında artarak 114,3 dolara kadar yükseldi. Bu seviye, Haziran 2022'den bu yana görülen en yüksek fiyat olarak kaydedildi. Piyasa analistleri, Brent petrolün en son bu seviyeleri Rusya-Ukrayna Savaşı'nın başladığı dönemde gördüğüne dikkat çekti. Geçen hafta, Brent petrol yüzde 28'lik bir artışla 92,7 dolara çıkarak, Kovid-19 pandemisinin başlangıcına denk gelen 3 Nisan 2020 haftasından bu yana en hızlı haftalık yükselişini kaydetmişti. Bu durum, jeopolitik risklerin enerji piyasaları üzerindeki derin etkisini bir kez daha gözler önüne serdi. Sadece petrol değil, doğal gaz piyasası da gerilimlerden etkilendi. New York Ticaret Borsası'nda işlem gören doğal gazın İngiliz Termal Birimi (MMBtu) cinsinden fiyatı aynı dönemde yüzde 18,3 oranında artarak 3,4 dolara yükseldi. Orta Doğu'da tırmanan gerilim, küresel gaz piyasasını derinden sarstı. Katar'ın üretimi durdurma kararı, dünya LNG arzının yaklaşık yüzde 20'sini piyasadan çekti. Bu, özellikle Avrupa başta olmak üzere enerji ihtiyacı olan bölgelerde önemli bir tedarik açığı endişesi yarattı. Küresel enerji güvenliği açısından bu karar, uzun vadeli etkileri olabilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Tarım ürünleri de bu süreçten payına düşeni aldı. Chicago Ticaret Borsası'nda 27 Şubat'tan bu yana, buğdayın kile başına fiyatı yüzde 8,5 artışla 6,4175 dolara ulaşarak Haziran 2024'ten bu yana en yüksek seviyeyi gördü. Soya fasulyesinin kile başına fiyatı yüzde 5,4 primle 12,3 dolara yükselerek Mayıs 2024'ten bu yana en yüksek seviyeyi kaydederken, mısırın kile başına fiyatı da yüzde 6,1 artışla 4,8 dolara çıktı. Analistler, soya ve mısırın biyoyakıt hammaddesi olduğunu ve petrol fiyatları yükselince biyoyakıt talebinin de arttığını, bunun da soya fasulyesi ve mısır fiyatlarını yukarı çektiğini ifade etti. Petrol fiyatlarındaki yükseliş, buğday fiyatlarını da dolaylı yoldan etkiledi. Orta Doğu'daki tahıl ithalatçılarının Hürmüz Boğazı'nın kapanmasından dolayı lojistik sorunlarıyla karşılaşması, tahıl grubunda da arz endişelerini artırdı. Endüstriyel metaller cephesinde ise karmaşık bir tablo ortaya çıktı. Bu dönemde, alüminyumun libresi yüzde 12,7 artışla 1,6 dolara yükselirken, bakırın libresi yüzde 6,8 düşüşle 5,6 dolara geriledi. Orta Doğu'daki gerilim, global alüminyum arzını da ciddi şekilde tehlikeye atıyor. Katar ve Bahreyn'deki alüminyum üreticilerinin üretimi durdurma kararı almasıyla, Orta Doğu'nun küresel alüminyum üretiminin yaklaşık yüzde 9'unu karşılaması göz önüne alındığında, bu yıl küresel alüminyum açığının artacağı tahmin ediliyor. Diğer yandan, enerji fiyatlarındaki sıçramanın doların güçlenmesini hızlandırması bakır fiyatlarını aşağı çekerken, jeopolitik riskler nedeniyle küresel ekonomik aktivitenin zarar göreceği öngörüleri de bakır talebinin azalmasına yol açtı. Değerli metaller ise en büyük kayıpları yaşadı. 27 Şubat'tan bu yana ons bazında fiyatlar, altında yüzde 3,2 azalışla 5 bin 97 dolara, gümüşte yüzde 11 düşüşle 83,5 dolara, platinde yüzde 10,7 kayıpla 2 bin 113 dolara ve paladyumda yüzde 11,7 azalışla 1.580 dolara geriledi. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırısı sonrasında petrol fiyatlarının yükselmesinin enflasyonist baskıları artırmasıyla doların güçlenmesi ve ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz indirim beklentilerinin ötelenmesi, altın ile endüstriyel alanda kullanılan gümüş, platin ve paladyumda sert düşüşlere neden oldu. Güçlü dolar, genellikle değerli metallerin cazibesini azaltan bir faktör olarak bilinir. Bu düşüşte bir diğer faktör ise Avrupa'da bazı ülkelerin merkez bankalarının savunma harcamalarını finanse etmek amacıyla altın sattığına dair haber akışı oldu. Bu gelişmeler, altının geleneksel "güvenli liman" özelliğinin bile bu dönemde baskı altında kaldığını gösterdi. Küresel ekonominin bu jeopolitik gerilimler karşısında gelecekte ne gibi değişimler yaşayacağını düşünüyorsunuz?  Anlık son dakika haberleri ve tartışmalar için Telegram kanalımıza katılın:
Bu bağlantı ziyaretçiler için gizlenmiştir. Görmek için lütfen giriş yapın veya üye olun.
|
|
- Konuyu Başlatan BinGünlükHaber
- Başlangıç tarihi