Bir yaz gecesi, Cenevre Gölü kıyısındaki bir villada, on dokuz yaşında bir genç kadın, insanlığın en kalıcı kâbuslarından birini hayal etti. Bu, sadece bir hayalet hikâyesi değil; yaratılış, sorumluluk, yalnızlık ve insanlığın kendi icatları tarafından lanetlenişine dair modern bir mitin doğuşuydu. Mary Shelley, ismi tek bir eserle –Frankenstein ya da Modern Prometheus– özdeşleşmiş olsa da, onun hikâyesi, o eserin içine işlediği trajedi, cesaret ve entelektüel ateş kadar karmaşık ve dokunaklıdır. Anarşist bir filozofun kızı, romantik bir şairin eşi, üç çocuğunu mezara veren bir anne ve Victoria dönemi İngilteresi’nde geçimini kalemiyle sağlamaya çalışan bir kadın yazar... O, sadece bir canavar yaratmadı; kendi hayatını da, kayıpların, isyanın ve yaratıcılığın ateşinde, sürekli yeniden inşa etmek zorunda kaldı. Bu, bir edebiyat ikonunun değil, ateşle ve karanlıkla dans eden bir ruhun destansı hikâyesidir. | 
|
- Doğum: 30 Ağustos 1797, Londra, İngiltere
- Ölüm: 1 Şubat 1851, Londra, İngiltere
- Meslek: Romancı, Kısa Hikâye Yazarı, Denemeci, Biyografi Yazarı, Seyahat Yazarı
- En Büyük Eseri: Frankenstein ya da Modern Prometheus (1818)
- Edebî Akım: Romantizm, Gotik Kurgu, Bilimkurgunun Erken Dönemi
- Hayatının İronisi: Annesi Mary Wollstonecraft, kadın hakları savunucusuydu ve onu doğururken hayatını kaybetti. Mary, annesinin mezar taşını sık sık ziyaret ederek orada okur ve yazardı.
İsyankâr Bir Mirasın Çocuğu: Anarşi ve Aşkın GölgesindeMary Godwin (evlilik öncesi soyadı) dünyaya, o dönem için skandal sayılabilecek bir entelektüel mirasın içinde gözlerini açtı. Annesi, feminist felsefenin kurucu metni "Kadın Haklarının Savunusu"nun yazarı Mary Wollstonecraft; babası ise radikal siyaset filozofu ve gazeteci William Godwin'di. Doğumu, annesinin ölümüyle sonuçlandı ve bu trajik başlangıç, Mary'nin tüm hayatına bir "gölge" olarak eşlik edecekti. Babası, ona annesinin entelektüel mirasını aktarırken, bir yandan da üvey annesiyle olan gergin ilişkisi, Mary'yi kitapların ve hayal dünyasının sığınağına itti.
On altı yaşına geldiğinde, babasının sık sık ziyaretçilerinden biri olan, evli ve asi şair Percy Bysshe Shelley'ye âşık oldu. Shelley, Godwin'in fikirlerine hayrandı, ancak onun ateşli romantizmi ve özgür aşk fikirleri, Mary'nin hayatında bir kaçış ve yeni bir trajedi kapısı araladı. İkili, Shelley'nin hamile eşini ardında bırakarak Avrupa'ya kaçtı. Bu kaçış, özgürlük vaat ediyordu ama aynı zamanda toplumsal dışlanmayı, maddi sıkıntıyı ve derin bir vicdan azabını da beraberinde getirdi. Mary, daha hayatının başında, toplum kurallarını hiçe sayan bir seçim yapmış, kendi "Prometheus" ateşini yakmıştı.
Cenevre'deki Fırtına: Bir Canavarın Doğuşu1816, "Yazsız Yıl"dı. Tambora Yanardağı'nın patlamasının yarattığı iklim değişikliği, Avrupa'yı kasıp kavuruyordu. Mary, Percy Shelley ve üvey kız kardeşi Claire Clairmont, Cenevre Gölü kıyısında, şair Lord Byron ve onun doktoru John Polidori'nin de bulunduğu bir yaz topluluğuna katıldı. Sürekli yağan yağmur altında, Alplerin kasvetli manzarası eşliğinde, grup hayalet hikâyeleri okumaya ve kendi korku öykülerini yazmaya başladı. Bir gece, Byron bir meydan okuma ortaya attı: Herkes gerçekten ürpertici bir hikâye yazacaktı.
Mary günlerce bir fikir bulamadı. Ta ki, bir gece yarısı, "hayal gözleri açık" bir şekilde, bir şeylerin canlandığı bir vizyon görene kadar: "Soluk sarı gözleri açılmış, zorlukla nefes alan, kasları seğiren, cansız bir şeyi canlandırmak için uğraşan sefil bir öğrenciyi gördüm." Bu görüntü, onun zihninde yankılandı. Doğum, ölüm, elektriğin yaşam verici gücü, bilimsel sorumluluk ve yaratıcının yaratığına karşı görevleri üzerine düşünceleriyle birleşti. Böylece, sadece bir canavar değil, reddedilen, acı çeken ve intikam peşinde koşan bir "varlık" doğdu. Frankenstein'ın canavarı, Mary'nin kendi hayatındaki kayıpların, dışlanmışlığın ve babası tarafından reddedilme korkusunun bir yansımasıydı.
Prometheus'un Laneti: Kayıplar Denizi ve YalnızlıkMary'nin hayatı, Frankenstein'daki Dr. Victor gibi, yaratıcılığın bedelini ödemekle geçti. Percy Shelley ile ilişkisi, tutkulu ama istikrarsızdı. Maddi sıkıntılar, toplumdan dışlanma ve Shelley'nin başka kadınlarla olan ilişkileri, Mary'yi derinden yaraladı. Ancak asıl yıkım, çocuklarının peş peşe ölümüyle geldi. Dört çocuğundan sadece biri, Percy Florence, yetişkinliğe ulaşabildi. Her küçük tabut, onun ruhunda onarılmaz çatlaklar açtı. 1822'de, henüz yirmi dört yaşındayken, Percy Bysshe Shelley'nin İtalya'da bir deniz kazasında ölmesi, bu trajedi zincirinin son halkası oldu. Dul, yalnız ve yirmili yaşlarının ortasında bir anne olarak İngiltere'ye döndü.
Artık hayatı, kocasının edebi mirasını korumak ve oğlunu büyütmek için mücadele etmekle geçecekti. Frankenstein'ın başarısına rağmen, yazarlık kariyerini sürdürmek, bir kadın olarak, özellikle de skandalla anılan bir isim olarak, zorlu bir görevdi. "The Last Man" (Son İnsan) gibi distopik romanlar, "Lodore" ve "Falkner" gibi toplumsal romanlar yazdı, ancak hiçbiri ilk romanının gölgesinden kurtulamadı. Kendisi de, tıpkı yarattığı canavar gibi, döneminin edebi ve toplumsal çevrelerinde bir "öteki" olarak kaldı.
Ölümsüz Bir Mit: Frankenstein'ın Gerçek Yaratıcısıyla BuluşmasıMary Shelley, 1851'de, büyük olasılıkla beyin tümöründen hayatını kaybetti. Öldüğünde, gazeteler "Frankenstein'ın Yazarı Öldü" diye yazdı. Ancak mirası, bu basit tanımlamanın çok ötesine geçti. Frankenstein, edebiyat tarihindeki ilk bilimkurgu romanlarından biri olarak kabul edilir. Roman, bilimin sorumsuzca kullanımı, yaratıcının yaratığına karşı etik sorumluluğu, toplumun "farklı" olanı dışlaması ve yalnızlığın yıkıcı gücü gibi temaları işleyerek, 200 yıldır geçerliliğini koruyor.
Daha da önemlisi, Mary Shelley, bir kadın yazar olarak, erkek egemen Romantik dönemde, en kalıcı ve felsefi derinliğe sahip eserlerden birini verdi. Annesinin feminist mirasını, edebiyat yoluyla sürdürdü. Hayatı boyunca yaşadığı kayıplar, onun eserlerine melankolik ve insani bir derinlik kattı. Bugün, "Frankenstein" kelimesi, kontrol edilemeyen teknolojik sonuçlar için kullanılan evrensel bir metafor haline gelmişse, bunun altında, Cenevre Gölü'ndeki o genç kadının, kendi kaygıları, korkuları ve dehasından doğan vizyonu yatar. O, sadece bir canavarın değil, modern insanın vicdan azabının ve ahlaki ikilemlerinin de yaratıcısıdır.