Siyasi dönüşümler, saldırılar, çatışmalar ve masalarda kurulan yeni oyunlar, küresel gerilimlerin arttığı bir döneme işaret ediyor. Bu süreçte, ABD’nin politikaları da tartışma konusu olmaya devam ediyor. Özellikle eski ABD Başkanı Donald Trump’ın söylem ve hamleleri, “Çin’i savaşa mı çekmek istiyor?” sorusunu gündeme taşıyor.Dr. Muhammed Berdibek, bölgedeki güç dengelerine ilişkin değerlendirmesinde Çin’in İran üzerindeki rolüne dikkat çekti. Berdibek, “Bence Çin, İran’ı en rasyonel şekilde hayatta tutan ülke” ifadesini kullandı ve İran-Rusya-Çin ilişkilerinin müttefiklik bağlamında eskisi kadar kuvvetli olmadığını belirtti.
Orta Doğu’da dengeler yeniden şekillenirken, yaklaşık bir asır önce imzalanan Sykes-Picot Anlaşması da yeniden tartışılmaya başlandı. Anlaşmayla çizilen sınırların sonuna mı gelindiği ve önümüzdeki 10 yıl içinde bölge haritasının değişip değişmeyeceği soruları gündemdeki yerini koruyor.
Doç. Dr. Nuri Salık, Sykes-Picot’un tarihsel ve güncel etkilerine ilişkin bir değerlendirme yaptı. Salık, her devletin bu anlaşmayı adeta bir ‘Amentü’ gibi kabul ettiğini söyledi. Ona göre, proje başarısız gibi görünse de aslında son derece başarılı bir proje olarak değerlendirilebilir.
Salık, çizilen sınırların hemen her devlet tarafından net bir şekilde kabul edildiğini ve bu sınırların tartışılmasının bile mümkün olmadığını vurguladı. Ancak bu sınırları değiştirebilecek tek şeyin güç ilişkileri olduğunun altını çizdi. Salık, şu anda bu güç ilişkilerini dönüştürebilecek bir ortam görmediğini, ancak 5-10 yıl sonra farklı bir denklemin oluşup oluşmayacağını bilemeyeceğini ifade etti.
Uzmanlara göre, olası bir senaryoda Türkiye yine kritik bir rol üstlenecek. Salık, Türkiye’nin tarihsel tecrübesine ve bölgedeki konumuna vurgu yaparak önemli açıklamalarda bulundu. Ona göre, Sykes-Picot projeksiyonu bir yönüyle zaten başarısız olmuş bir projeksiyondu.
Salık, “Türkiye topraklarını o dönemde parçalamak isteyen emperyalist güçlerin planlarını biz boşa çıkardık” dedi. Ulusal mücadele esnasında, Lozan Antlaşması’yla birlikte Türkiye üzerindeki o bölme ve parçalama planlarının başarısız olduğunu hatırlattı. Ancak Orta Doğu’daki Osmanlı’nın Arap vilayetlerinde bu anlaşmanın başarılı bir biçimde uygulandığını sözlerine ekledi.
Salık, güncel duruma ilişkin olarak, “İsrail, Orta Doğu jeopolitiğinde revizyonist bir devlet olarak hareket ediyor” yorumunu yaptı. İsrail’in sınırları belli olmayan, mütecaviz politikalar izleyen ve işgal ve ilhak stratejilerini hayata geçiren bir ülke hüviyetinde olduğunu belirtti.
Ancak Salık, İsrail’in gerçekleştirdiği bu faaliyetlerin bile tepki doğurduğunu veya engellenmek için mücadele edildiğini ifade etti. Bu durum, bölgedeki mevcut statükonun korunması yönündeki direnci ortaya koyuyor.
Son olarak Salık, İran’ın parçalanması senaryosuna ilişkin önemli bir uyarıda bulundu. Böyle bir senaryonun, Orta Doğu jeopolitiğinde Pandora’nın kutusunun açılması anlamına geleceğini söyledi.
Salık, “Ben açıkçası burada Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin, bu bölgede böyle bir problem varken, Orta Doğu’da yeni bir kaosun tetiklenmesine müsaade etmeyecek politikalar izleyeceği kanaatindeyim” diyerek Türkiye’nin olası tutumuna işaret etti.
Sizce önümüzdeki on yılda Sykes-Picot ile çizilen sınırlar kalıcı olarak değişir mi?