Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi ve Birleşmiş Milletler Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan'ın himayelerinde, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 2017 yılında başlatılan Sıfır Atık Projesi kapsamında bugüne kadar 90 milyon ton atık dönüştürülerek ekonomiye geri kazandırıldı.Proje, sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde atıkları kontrol altına almayı ve gelecek nesillere temiz bir dünya bırakmayı amaçlıyor. Bu girişim, Birleşmiş Milletler nezdinde kabul gören küresel bir çevre hareketine dönüştü.
BM Genel Kurulu'nda, 14 Aralık 2022'de Türkiye'nin ana sunuculuğunda ve 105 ülkenin ortak sunucu olduğu oylamada, 30 Mart tarihi "Uluslararası Sıfır Atık Günü" ilan edildi. Geçen yıl bu özel günde "Yeterince Var" sloganıyla farkındalık oluşturuldu.
Bu yıl ise BM'deki Uluslararası Sıfır Atık Günü etkinliklerinde ana başlıklar, gıda israfı ve Türkiye'nin COP31 Başkanlığı süreci olacak. Kutlamalar, BM New York Genel Merkezi başta olmak üzere dünyanın dört bir yanındaki birçok daimi temsilcilikte gerçekleştirilecek.
Projenin başlangıcından bu yana, çevreden enerjiye, sera gazı salınımından depolama alanına kadar pek çok alanda önemli tasarruflar sağlandı. Bugüne kadar 217 bin bina ve yerleşkede Sıfır Atık Yönetim Sistemine geçildi.
2017'de yüzde 13 olan geri kazanım oranı, 2024'te yüzde 36,08'e yükseltildi. Türkiye, 2035 yılında bu oranı yüzde 60'a, 2053 yılında ise yüzde 70'e çıkarmayı hedefliyor.
Deneyim paylaşımını artırmak amacıyla kurulan Uluslararası Sıfır Atık Şehir Ağı'na Türkiye'den 20 belediye dahil edildi. Kirliliğe Karşı Sıfır Atığa Geçiş Girişimi Projesi ise Kocaeli'nde başlatıldı.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı arasında imzalanan işbirliği protokolü kapsamında, her seviyeye uygun öğretim programları hazırlandı. Sıfır Atık Eğitim Portalı ile yaklaşık 1 milyon 134 bin 500 çocuğa ulaşıldı.
Çeşitli bakanlıklar, federasyonlar ve sivil toplum kuruluşlarıyla yapılan işbirlikleri kapsamında verilen eğitimlerle, toplamda 28 milyon kişiye "sıfır atık" eğitimi verildiği bildirildi.
Emine Erdoğan, 30 Mart 2023'te BM Genel Kurulu'ndaki özel oturumda hitap ederek, BM kürsüsünden dünyaya seslenen ilk Türk cumhurbaşkanı eşi oldu. Aynı toplantıda BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, danışma kurulunun kurulacağını duyurdu ve başkanlık teklifini iletti.
12 Nisan 2023'te resmen kurulan BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu'nun başkanlığını Emine Erdoğan üstlendi. Kurul, ABD, Sierra Leone, Şili, Bangladeş, Brezilya gibi ülkelerden üyeleri bünyesinde barındırıyor.
Kurulun ilk toplantısı 1 Kasım 2023'te İstanbul'da gerçekleştirildi. BM 78. Genel Kurulu kapsamında düzenlenen etkinlikte ise Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, "Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı"na ilk imzayı attı.
Şu ana kadar 131 ülkeden 438 binin üzerinde gönüllü, çevrim içi platform üzerinden bu beyanı imzalayarak harekete destek verdi. Ayrıca, 50'den fazla lider eşi ve üst düzey temsilci de beyana imza attı.
Sıfır Atık Projesi, uluslararası alanda da takdir gördü. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), Dünya Bankası ve Akdeniz Parlamenterler Meclisi gibi kuruluşlardan toplam 7 uluslararası ödül aldı.
17-19 Ekim tarihlerinde düzenlenen ilk Uluslararası Sıfır Atık Forumu, 100'ün üzerinde ülke temsilcisini ağırlayarak küresel bir buluşma noktası oldu. Forumda atık yönetimi, gıda kaybı ve yeşil finansman gibi başlıklar ele alındı.
Proje kapsamında bugüne kadar işlenen 90 milyon ton atık, ülke ekonomisine 365 milyar lira katkı sağladı. Sağlanan tasarruflar arasında, İstanbul'un 2 yıllık su tüketimine eşdeğer 2 trilyon litre su tasarrufu da yer alıyor.
Ayrıca, 613 milyon ağacın kesilmesi önlendi ve 180 milyon ton sera gazı salımının önüne geçildi. Sıfır Atık Mavi Hareketi kapsamında ise deniz çöpleriyle mücadele edildi ve Türkiye, 577 mavi bayraklı plaj ile dünyada üçüncü sıraya yükseldi.
Projenin en kritik aşamalarından biri olan Depozito Yönetim Sistemi, 53 ilde kullanıma sunuldu. Şehirlere yerleştirilen 834 adet depozito iade makinesi ile ambalaj atıkları kaynağında ayrı toplanıyor.
Sisteme kayıtlı kullanıcı sayısı 117 bine ulaşırken, iade edilen ambalaj sayısı 12,5 milyonu aştı. Geri dönüşümden elde edilen doğrudan hammadde geliri ise yaklaşık 3 milyon lira oldu.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, ayrıca plastik kirliliğiyle mücadele için tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımdan kaldırılmasına yönelik yönetmelik hazırlıklarını sürdürüyor. Bu düzenlemenin bu yıl içinde yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Sizce bireysel olarak sıfır atık hedeflerine ulaşmada en etkili adım nedir?