ABD tarafından uygulanan deniz ablukasının uluslararası hukuk açısından meşruiyeti tartışılırken, üçüncü ülkelerin izleyebileceği yollar da merak konusu oldu. Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Dr. Fatma Yeşilkuş, hem hukuki çerçeveyi hem de olası senaryoları detaylı şekilde ele aldı.ABD, ablukayı kendi askeri hukuk doktrinlerine dayandırıyor. Dr. Fatma Yeşilkuş, ABD'nin bu uygulamayı kendi deniz kuvvetlerinin harekat hukuku el kitabına göre gerçekleştirdiğini ifade etti. Yeşilkuş'a göre ABD, ablukayı düşman olarak tanımladığı bir devlete ait liman ve kıyı bölgelerine giriş çıkışı engellemeye yönelik bir operasyon olarak görüyor.
Uluslararası hukukta ablukanın meşruiyeti ise tartışmalı bir konu olarak öne çıkıyor. Yeşilkuş, San Remo Kılavuzu'na atıfta bulunarak ablukanın yasallığının karmaşık olduğunu vurguladı. Kılavuza göre ablukanın tarafsız olması ve tüm gemileri bağlaması gerekiyor, ancak ABD'nin uygulaması sadece İran gemileri özelinde şekilleniyor.
Eğer ABD'nin uyguladığı deniz ablukası uluslararası hukuka aykırı kabul edilirse, mesele sadece İran-ABD arasında kalmayacak. Yeşilkuş, Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasında olduğu gibi bu durumun da küresel sonuçları olabileceğini ve üçüncü devletlerin haklarını doğrudan ilgilendirebileceğini belirtti.
Üçüncü ülkelerin atabileceği adımlara değinen Yeşilkuş, özellikle enerji ithalatçısı ülkelerin rolüne dikkat çekti. Çin, Hindistan ve Avrupa Birliği ülkeleri gibi aktörlerin Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ni acil toplantıya çağırabileceğini veya Genel Kurul'da kınama yoluna gidebileceğini ifade etti. Ancak Yeşilkuş, BM'nin reform ihtiyacı nedeniyle bu çabaların fazla sonuç getirmeyebileceği kanaatinde.
Diğer bir seçenek ise seyrüsefer özgürlüğünü koruma operasyonları düzenlemek. Bazı devletlerin kendi ticaret gemilerine askeri eskort sağlayabileceğini belirten Yeşilkuş, bununla birlikte denizde çok taraflı bir güç gösterisinin riskleri daha da tırmandırabileceği uyarısında bulundu.
Tazminat talebinin teorik olarak mümkün, ancak pratikte oldukça zor olduğu vurgulandı. Yeşilkuş, ablukanın seyrüsefer özgürlüğünü ihlal etmesi ve ticari zarara yol açması durumunda uluslararası sorumluluk doğacağını, bu durumda hukuka aykırı fiil ve zararın tazmin yükümlülüğü getireceğini açıkladı.
Tazminat talebi için izlenmesi gereken yollar ise karmaşık bir süreci işaret ediyor. Üçüncü devletlerin diplomatik yollarla veya Uluslararası Adalet Divanı'na başvurarak tazminat talep edebileceğini belirten Yeşilkuş, birden fazla devletin ortak tazminat alabilmesi için kolektif zarar gördüklerini kanıtlamaları gerektiğini söyledi. Ancak ABD'nin bu talebi reddedebileceği ve siyasi güç dengesinin süreci zorlaştırabileceği değerlendirmesinde bulundu.
Son olarak Yeşilkuş, uluslararası sistemde bir hukuki ihlalin olmasının, her zaman tazminatın gerçekleşeceği anlamına gelmediğine dikkat çekerek sözlerini tamamladı.
Sizce üçüncü ülkeler abluka karşısında hukuki yollardan ziyade siyasi ve askeri baskıyı mı önceliklendirmeli?