Küresel enerji hatlarındaki gerilim sürerken, uluslararası gözler bir yandan da Hürmüz Boğazı'na çevrilmiş durumda. Babülmendep Boğazı'nın önemi sık sık gündeme gelse de, uzmanlara göre asıl belirleyici olan Hürmüz'deki krizin seyri olacak.Dr. Hayati Ünlü, bu denklemi değerlendirerek, Babülmendep'in önemli olduğunu ancak Hürmüz krizi çözülmeden orada bir krizin ortaya çıkmasından emin olmadığını ifade etti. Ünlü, iki senaryodan bahsederek, birinin ikili bir kriz bağlamında İran'ın bu kartı kullanabileceği, ancak ABD'nin ortaya koyduğu politikalar bağlamında bunun şu an zor göründüğünü belirtti.
ABD’nin bölgedeki hamlelerinin yalnızca askeri değil, aynı zamanda ekonomik bir stratejiye dayandığı vurgulanıyor. Ünlü’ye göre Washington’un hedefi tüm geçişleri durdurmak değil, İran’ın krizden finansal kazanç sağlamasını engellemek. Ünlü, Hürmüz'ün zaten uluslararası sistemde bir baskı unsuru olduğunu, önemli olanın ABD'nin bahsettiği blokajda başarılı olup olamayacağı meselesi olduğunu söyledi.
Böylesi bir ablukanın uygulanmasının ciddi askeri ve lojistik zorluklar içerdiğine dikkat çekiliyor. Ünlü, bu tür bir ablukayı başlatmanın kolay ancak sürdürmenin çok maliyetli bir askeri angajman olduğunu vurguladı. Abraham Lincoln gemisinin bölgede olduğunu, George Bush uçak gemisinin gelişinin denklemi değiştirebileceğini ve CENTCOM birliklerinin boğazın merkezinde değil, Umman Körfezi'nde konuşlanmak zorunda kalabileceğini ifade etti.
Ünlü, ABD’nin savaşın başından bu yana stratejik bir değişim arayışında olduğunu vurguladı. Başarı şansı ayrı bir tartışma konusu olsa da, ABD'deki güvenlik elitlerinin en çok bunu tartıştığını, Trump ve ABD'nin mesajlarında da bunun görülebildiğini söyledi. Bugüne kadar Amerikan askeri davranışının, piyasa tehditlerine karşı geri adım attığına yönelik ciddi eleştiriler olduğunu ekledi.
ABD’nin bugüne kadarki yaklaşımına yönelik eleştiriler de dikkat çekiyor. Ünlü, normalde askeri davranışın sahanın ihtiyaçlarına göre şekillenmesi gerektiğini, ancak ABD'nin piyasa tehditleri karşısında Rusya'ya ve hatta İran'a savaş içinde para kazandırdığını belirtti. Şimdi bu taktiğin değiştiğinin söylenmeye çalışıldığını, artık sahanın ihtiyaçlarına odaklanılacağının ifade edildiğini, ancak bunun başarısının ayrı bir tartışma konusu olduğunu ve ciddi operasyonel zorluklar bulunduğunu kaydetti.
Krizin en belirleyici unsurlarından biri olarak ise Çin’in tavrı öne çıkıyor. Ünlü, Çin'in bir yandan ABD'nin İran bataklığında zayıflamasını isterken, diğer yandan küresel enerji fiyatlarındaki artıştan doğrudan zarar gören bir aktör olduğunu vurguladı. Dolayısıyla maliyetlerin sosyalleşmesinin Çin'i de zor durumda bıraktığını ifade etti.
Rusya’nın uyguladığı yöntemlerin Çin tarafından da benimsenip benimsenmeyeceği merak konusu. Ünlü, eskort diplomasisi olarak adlandırılan, Rusya'nın eskortları eşliğinde petrol sevkiyatı yapmaya çalıştığı yöntemi hatırlattı. Çin'in de ABD ile yaşanan bu kriz bağlamında kendi petrol tankerlerini korumak için bir eskort krizi yaşayıp yaşamayacağının önemli ve belirleyici bir dinamik olacağını söyledi.
Çin’in atacağı adımların krizin seyrini doğrudan etkileyeceği vurgulanıyor. Ünlü, Çin'in biraz daha diplomasiye ağırlık vereceğini mi yoksa Rusya gibi tankerlerini Amerikan ablukasına karşı ciddi şekilde korumaya alacağını mı, bunun önümüzdeki süreçte en belirleyici noktalardan biri olacağını ifade etti.
Sizce Çin, Hürmüz Boğazı'ndaki olası bir abluka karşısında nasıl bir strateji izlemeli?