İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü tarafından yürütülen araştırmalar, İstanbul'un iklim değişikliğine karşı en kırılgan liman şehirlerinden biri olduğunu ortaya koydu. Karadeniz ve Marmara Denizi'ne kıyısı bulunan kentin stratejik konumu, iklim değişikliği etkilerini liman altyapısı ve ticaret yolları açısından büyük bir risk alanına dönüştürüyor.Enstitü bünyesinde, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) projeksiyonları da dahil olmak üzere uluslararası senaryolara dayalı Coğrafi Bilgi Sistemleri (GIS) analizleri, 2050, 2100 ve 2300 yılları için çarpıcı sonuçlar öngörüyor. Senaryolara göre, 2050'de deniz seviyesinin yaklaşık 1,5 metre yükselmesiyle limanların yaklaşık yüzde 70'inin risk altına girmesi bekleniyor.
2100 yılına gelindiğinde ise deniz seviyesindeki artışın 5 metre seviyesine ulaşabileceği ve bu durumda limanların tamamının, demiryolu hatlarının yüzde 60'tan ve karayollarının yüzde 40'tan fazlasının etkileneceği değerlendiriliyor. En kötü senaryo olarak nitelendirilen 2300 projeksiyonunda ise deniz seviyesindeki artışın 15 metreye kadar ulaşabileceği öngörülüyor.
Bu en kötü senaryoda, limanların büyük ölçüde işlevsiz hale geleceği ve çok geniş kıyı alanlarının sular altında kalacağı ifade ediliyor. Bilimsel modellere göre, kutupsal ısınma etkisiyle hızlanan buzul erimeleri, deniz seviyelerindeki bu ciddi artışların temel nedeni olarak gösteriliyor.
Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu verilerine göre, iklim değişikliğinden en fazla etkilenecek sektörlerin başında denizcilik geliyor. Aşırı sıcaklıklar ekipman ömrünü kısaltırken, yoğun yağış ve sis liman operasyonlarını aksatıyor. İç su yollarındaki seviye değişimleri taşımacılık maliyetlerini artırıyor.
İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Cem Gazioğlu, en kötü senaryodaki rakamlara dikkat çekerek açıklamalarda bulundu. Gazioğlu, "Bu durumda Ambarlı Limanı, Haydarpaşa Limanı ve Yenikapı başta olmak üzere birçok kıyı yapısında su baskınları öngörülüyor" dedi.
Gazioğlu, yaklaşık 247 bin metrekare ile 1 milyon 730 bin metrekare arasında alan ve 10 binden fazla yapının risk altında olduğunu belirtti. Bu yapıların önemli bölümünün liman operasyonlarına bağlı depolama ve lojistik tesisleri olduğunu vurgulayan Gazioğlu, olası hasarın ticaret ve ulaşım ağlarını doğrudan sekteye uğratacağını aktardı.
Çözümün kapsamlı adaptasyon stratejilerinden geçtiğine işaret eden Prof. Dr. Gazioğlu, "Kritik limanların daha yüksek kotlara taşınması, dalgakıran, mendirek ve kıyı duvarlarının güçlendirilmesi gerekiyor" ifadelerini kullandı. Ayrıca sulak alanların korunması ve GIS tabanlı erken uyarı sistemlerinin kurulmasının öncelikli adımlar arasında yer aldığını sözlerine ekledi.
İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gürcan Büyüksalih ise iklim değişikliğinin zincirleme etkilerine dikkat çekti. Büyüksalih, kıyı erozyonu, tuzlu su girişimi ve ekosistem kayıplarının liman bölgelerinde ciddi tehdit oluşturduğunu kaydetti.
Yer altı su kaynaklarına tuzlu su karışmasının hem endüstriyel hem de içme suyu altyapısını tehdit edeceğini belirten Büyüksalih, bu sürecin kara ve demiryolu bağlantılarında kesintilere yol açarak ciddi bir lojistik kriz yaratacağını vurguladı. Büyüksalih, riskin yalnızca ekonomik olmadığını, Haliç çevresi başta olmak üzere tarihi liman alanlarının da tehlikede olduğunu ifade etti.
İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü Dr. Öğr. Üyesi İrşad Bayırhan da modellemelerdeki belirsizliklere rağmen risklerin büyüklüğünün net olduğunu söyledi. Bayırhan, bu nedenle planlamaların en olası değil, en riskli senaryolara göre yapılması gerektiğinin altını çizdi.
Bayırhan, İstanbul limanlarının 2100'de kısmen, 2300'de ise büyük ölçüde işlevsiz hale gelebileceği uyarısında bulundu. Uzmanlar, İstanbul gibi megakentlerde bütüncül ve acil planlamanın hayati önem taşıdığı konusunda hemfikir.
Sizce İstanbul'un iklim değişikliğine karşı kırılganlığını azaltmak için en acil ve etkili adım ne olmalı?