🌎 Orta Doğu Gerilimi Enerji Piyasalarını Ateş Hattına Taşıdı: Küresel Arz ve Fiyatlarda Kritik Dalgalanmalar

BinGünlükHaber · Salı saat 08:34'de

ABD Başkanı Donald Trump'ın Orta Doğu'daki gerilimin yakın zamanda sona ereceğine dair yaptığı açıklamalar, jeopolitik risklerin azalmasına bir nebze katkı sağlasa da, bölgedeki askeri risklerin devam etmesi enerji piyasalarında yalnızca arz endişelerini değil, aynı zamanda lojistik ve finansal riskleri de beraberinde büyütüyor.

Enerji fiyatlarındaki şok dalgası, çatışmaların ikinci haftasında Brent petrolü 110 dolar eşiğinin üzerine taşımıştı. Ancak Trump'ın son açıklamaları ve G7 ülkelerinin stratejik petrol rezervlerini devreye alabileceğine dair gelen haber akışı, bir haftada kaydedilen sert yükselişlerin ardından fiyatların geri çekilmesine neden oldu.

Dün 114 dolara kadar çıkarak Haziran 2022'den bu yana en yüksek seviyesini gören Brent petrolün varil fiyatı, günü yüzde 4,6'lık bir düşüşle 86,6 dolardan tamamlamıştı. Yeni işlem gününe ise Brent petrolün varil fiyatı yüzde 6,5'lik bir artışla 92,2 dolar seviyesinde başladı.

Fiyatlardaki bu dalgalanmanın temel nedenlerinden biri, küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın fiilen "yüksek riskli bölge" ilan edilmesi ve tanker trafiğinin durma noktasına gelmesidir. Bu durum, enerji tedarik zincirinde ciddi aksamalara yol açma potansiyeli taşıyor.

Körfez ülkeleri, sahip oldukları rezerv ve üretim kapasiteleri ile küresel enerji sisteminin merkezinde yer almaktadır. ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) ve OPEC verilerine göre, bölgenin lideri Suudi Arabistan, günlük yaklaşık 10 milyon varil üretim ve 267 milyar varillik kanıtlanmış rezerviyle küresel petrol piyasasında domine edici bir konuma sahip.

Bu devasa üretim ve rezerv gücünün yanı sıra, yaklaşık 209 milyar varil rezerv ve günlük 3,1 milyon varil üretime sahip İran, yaklaşık 101 milyar varil rezerv ve günlük 2,6 milyon varil üretime sahip Kuveyt ve yaklaşık 100 milyar varil rezerv ve günlük 3,2 milyon varil üretime sahip Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) de küresel petrol arzının temel sütunlarını oluşturuyor.

Bu ülkelerin toplam petrol rezervi, dünya toplam rezervlerinin yaklaşık yarısını temsil etmektedir. Ancak savaşın bu kritik üretim merkezlerinin tam ortasında seyrediyor olması, küresel "arz güvenliği" kavramını yeniden ve daha derinlemesine tartışmaya açıyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verileri de bu kritik durumu teyit ediyor. Suudi Arabistan, Kuveyt, BAE, Katar ve İran'ın dünya petrol üretimindeki toplam payı yaklaşık üçte bir seviyesine ulaşmış durumda. Bu da bölgedeki herhangi bir istikrarsızlığın küresel enerji piyasaları üzerindeki etkisinin ne kadar büyük olabileceğini gözler önüne seriyor.

Körfez ülkeleri için mevcut enerji ihracat hacmini karşılayabilecek alternatif rotalar ise şu anki kapasiteleriyle oldukça sınırlı görünüyor. Hürmüz Boğazı'ndan günde 20 milyon varilden fazla petrol taşınırken, Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı boru hattı ve BAE'nin Habshan-Fujairah hattı gibi alternatif rotaların toplam taşıma kapasitesi, Hürmüz Boğazı'nın taşıdığı hacmin oldukça altında kalıyor. Bu durum, olası bir Hürmüz Boğazı blokajı halinde, küresel enerji akışının önemli bir bölümünün kısa vadede telafi edilmesinin son derece zor olacağına işaret ediyor.

Avrupa Birliği (AB) ülkeleri de enerji ihtiyaçları açısından bu bölgeye önemli ölçüde bağımlı. Eurostat verilerine göre, AB ülkeleri toplam ham petrol ihtiyaçlarının yüzde 13'ünü bu bölgeden karşılıyor. Birlik genelinde Suudi Arabistan yüzde 6,9 ve Irak ise yüzde 5,9 pay ile en kritik tedarikçiler arasında yer alıyor. Bu da bölgedeki herhangi bir aksaklığın AB enerji güvenliğini doğrudan etkileyebileceğini gösteriyor.

Savaşın ekonomi-politiği, Körfez ülkelerinin uzun vadeli finansal istikrarını da doğrudan hedef alıyor. Bölgedeki tanker sigorta primlerinin bazı rotalarda yüzde 1000'e varan oranlarda artması ve kredi risk primlerinin (CDS) tırmanışa geçmesi, enerji gelirleriyle finanse edilen devasa kalkınma projelerinin maliyetini yükseltiyor. Yatırımcıların güvenli liman arayışıyla bölge piyasalarından çıkış yapması, petrol fiyatlarındaki artışın getirdiği potansiyel karı, lojistik ve finansal maliyetlerle eritme riski taşıyor.

Lojistik darboğaz sadece petrol piyasalarını değil, aynı zamanda sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) piyasalarını da ciddi şekilde etkilemiş durumda.

Dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından biri olan Katar'ın, Ras Laffan tesislerindeki üretimini askeri saldırılar ve güvenlik riskleri nedeniyle durdurarak "mücbir sebep" ilan etmesi, küresel LNG arzının yaklaşık beşte birini etkileyebilecek büyük bir riske yol açtı. Bu durum, özellikle enerji ithalatçısı ülkeler için önemli bir endişe kaynağı.

Katar'ın stratejik önemi, sadece mevcut 77 milyon tonluk LNG üretim kapasitesinden değil, aynı zamanda 2030 yılına kadar bu rakamı 142 milyon tona çıkarma hedefinden de kaynaklanıyor. Bu büyüme planının sekteye uğraması, küresel LNG arzını uzun vadede olumsuz etkileyebilir.

Özellikle Asya piyasaları, Katar gazına olan yüksek bağımlılıkları nedeniyle bu krizin merkez üssü konumunda bulunuyor. IEA'nın 12 Şubat'ta Hürmüz Boğazı'na ilişkin yayımladığı bir rapora göre, Katar ve BAE'nin LNG ihracatının neredeyse tamamı Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşiyor. Bu da 2025 verilerine göre küresel LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sine tekabül ediyor.

Bölgedeki sınırlı boru hattı kapasitesi ve alternatif ihracat yollarının azlığı, Hürmüz Boğazı'nı bu gazın küresel pazarlara ulaşması için vazgeçilmez kılıyor. Buradan yapılan LNG ihracatının yüzde 90'ı Asya pazarına, geri kalanı ise Avrupa'ya yöneliyor. Bangladeş, Hindistan ve Pakistan gibi ülkelerin toplam LNG arzının üçte ikisini bu rota üzerinden sağlaması, bu bölgeyi küresel enerji piyasasındaki dalgalanmalara karşı son derece kırılgan hale getiriyor.

Gerçek zamanlı veri analitik şirketi Kpler'in verilerine göre, Hindistan LNG ihtiyacının yaklaşık yüzde 50'sini Katar'dan karşılıyor. Çin ise bu bölgeden ithalatının yüzde 30'unu temin ediyor. Pakistan ise LNG ihtiyacının tamamını, yani yüzde 99'unu Katar ile yaptığı uzun vadeli kontratlarla yönetiyor. Bu durum, bu ülkelerin spot piyasaya yönelmesi halinde küresel fiyatları yukarı yönlü tetikleyecek ciddi bir talep baskısı yaratacağını gösteriyor.

Bölgenin en büyük ekonomisi olan Suudi Arabistan'ın ihracatının yüzde 70'ten fazlasını ham petrol, petrokimya ürünleri ve plastik mamuller oluşturuyor. Ülkenin en çok ihracat yaptığı ilk beş ülke sırasıyla Çin, Japonya, Hindistan, Güney Kore ve ABD olarak kayıtlara geçmiş durumda. İthalat tarafında ise Çin, ABD, BAE, Hindistan ve Almanya ilk sıralarda yer alırken, bu ülkeye otomobil, makine, ilaç ve gıda ürünleri temel ithalat kalemlerini oluşturuyor.

BAE, bölgenin ikinci büyük ekonomisi olarak öne çıkıyor. Yeniden ihracat merkezi olma özelliğiyle ham petrolün yanı sıra altın, mücevherat ve yayın ekipmanları da ihraç eden BAE'nin en büyük ihracat ortakları Hindistan, Japonya, Çin, Suudi Arabistan ve Irak'tan oluşuyor. İthalatta ise Çin, Hindistan, ABD, Türkiye ve Almanya önde yer alıyor.

Katar'ın ihracatının ana eksenini ise doğal gaz ve petrol gazları oluşturuyor. Katar, en çok dış satışı sırasıyla Çin, Hindistan, Japonya, Güney Kore ve Birleşik Krallık'a gerçekleştiriyor. İthalat kalemlerinde ise uçak parçaları, otomobil ve gaz türbinleri öne çıkıyor. En çok ithalat yapılan ülkeler ise ABD, Çin, İtalya, Almanya ve Türkiye olarak sıralanıyor.

Temel ihracat kalemleri ham petrol, rafine petrol ve kimyasal ürünler olan Kuveyt ise ihracatını ağırlıklı olarak Çin, Hindistan, Japonya, Güney Kore ve Tayvan'a yapıyor. Ülkenin ithalatında ise Çin, BAE, ABD, Japonya ve Hindistan ilk beş sırayı alırken, bu alımların büyük kısmını otomobil, yayın ekipmanları ve ilaçlar oluşturuyor.

İhracatının yüzde 45'inden fazlasını Çin'e gerçekleştiren Umman'ın diğer büyük pazarları ise Hindistan, BAE, Suudi Arabistan ve Güney Kore olarak dikkat çekiyor. Ülkenin ihracatında ham petrol, gaz, demir-çelik ve alüminyum ön plana çıkarken, ithalatında rafine petrol, otomobil ve demir cevheri göze çarpıyor. İthalat yapılan ülkeler listesinde BAE ilk sırada yer alırken, onu Çin, Hindistan, Suudi Arabistan ve Brezilya takip ediyor.

Bahreyn'in dış ticaretinde ise petrolün yanı sıra finansal hizmetler ve turizm de önemli bir yer tutuyor. İhracatında işlenmiş alüminyum, rafine petrol ve demir cevheri ilk sıralarda yer alırken, en çok ihracat Suudi Arabistan, BAE, ABD, Japonya ve Hindistan'a yapılıyor. İthalatta ise Çin, BAE, Suudi Arabistan, Brezilya ve Avustralya ilk beş sırada bulunuyor. Ülkenin ana ithalat kalemlerini otomobiller, makineler ve işlenmek üzere alınan ham petrol oluşturuyor.

Türkiye Enerji Stratejileri ve Politikaları Araştırma Merkezi (TESPAM) Başkanı Oğuzhan Akyener, yaptığı değerlendirmede, Hürmüz Boğazı'ndaki olası bir tıkanıklığın petrol arzını öncelikle lojistik olarak etkileyeceğini belirtti. Petrol yüzey tesislerine yönelik etkili saldırılar söz konusu olursa bunun petrol fiyatlarının çok yüksek seviyelere çıkması anlamına geleceğini vurgulayan Akyener, şöyle devam etti:

"Petrol fiyatları savaş öncesindeki ortalama 63-65 dolar bandından dün 120 dolara kadar yaklaştı. Fiyatların dün bu seviyelerine yaklaşmasının en önemli sebebi Hamaney'in oğlunun yeni dini lider olarak seçilmiş olmasıydı. Savaşın uzaması ve İran'ın sert ve gergin bir politika izleyebilme ihtimalleri, petrol fiyatlarında bir yükselişe neden oldu. Ancak Trump'ın savaşın erken bitebileceğine dair söylemleri, bugün fiyatların geri çekilmesine sebep oldu ve fiyatlar nispeten normal seviyelere döndü. Hürmüz Boğazı tamamen açıldığında ise fiyatların tekrar 70 dolar bandına çekileceğini öngörüyorum."

Akyener, Orta Doğu'daki arz endişelerinin ardından Suudi Arabistan'ın üretimini artırma kararı aldığını belirterek, Körfez dışındaki OPEC ülkelerinin de üretimlerini artırmaya başladığını sözlerine ekledi. Doğal gaz fiyatlarının da iki katından yüksek seviyelere çıktığına işaret eden Akyener, "Navlun bedelleri de çok ciddi anlamda yükseldi. Basra'dan yola çıkıp Çin'e giden 2 milyon varillik büyük tankerlerdeki nakliye bedelleri 2,5-3 katına çıktı. Bu yükseliş, artan petrol ve LNG fiyatlarına ek olarak birim taşıma maliyetlerinin de çok yükselmesine sebep oldu. Sadece Basra'ya yönelik değil, sigorta maliyetleri ve benzeri maliyetler de arttığı için, yani Atlantik güzergahında çalışan, ABD-Avrupa Birliği arasında gidip gelen LNG tankerlerinde dahi fiyatlar çok ciddi anlamda yükseldi. Lojistik maliyetlerin genel olarak yüzde 70-80 arttığını söyleyebiliriz." şeklinde bir değerlendirmede bulundu.

Akyener, G7 ülkelerinin ulusal petrol rezervlerini serbest bırakma ihtimalinin petrol fiyatlarının düşmesinde önemli bir rol oynadığını belirterek, düşük hacimlerle başlamak koşuluyla piyasalara stratejik rezerv ürünlerinin verilebileceğini ifade etti. Rezervlerin hangi kapasiteyle piyasalara arz edileceği konusunun, gerilimlere ve arz kesintilerine bağlı olarak değişkenlik göstereceğini dile getiren Akyener, "Tabii savaş beklendiğinden daha erken biterse, rezervleri kullanmaya ihtiyaç dahi kalmayabilir. Genel anlamda piyasaların beklentisi, nisan başında bir normalleşme olacağı şeklinde." diyerek sözlerini tamamladı.

Enerji piyasalarındaki bu dalgalanmalar göz önüne alındığında, Orta Doğu'daki gelişmelerin küresel enerji arzı ve fiyatları üzerindeki etkisinin ne kadar süre daha devam edeceğini düşünüyorsunuz?

Anlık son dakika haberleri ve tartışmalar için Telegram kanalımıza katılın:

Bu bağlantı ziyaretçiler için gizlenmiştir. Görmek için lütfen giriş yapın veya üye olun.

Ara

Ara

🌎 Orta Doğu Gerilimi Enerji Piyasalarını Ateş Hattına Taşıdı: Küresel Arz ve Fiyatlarda Kritik Dalgalanmalar

Tema özelleştirme sistemi

Tam ekran yada dar ekran